THIÊN
ĐƯỜNG
NHỮNG
THI CA KHÚC VINH DANH NGƯỜI YÊU
|
Địa
Ngục và Tĩnh Thổ chỉ là khúc dạo đầu. Thiên Đường
là tác phẩm Dante ôm ấp trọn tấm lòng đề vinh danh
người yêu Béatrice trong vinh quang, trong niềm hoan lạc thần
tiên. Thời thanh niên Dante, nhà thơ Firenze đã đau khổ
trước người yêu của mình quen biết từ năm 9 tuổi
và qua đời ở tuổi 25. Thiên Đường được Dante viết
tại Ravenna nơi nhà Guido Novello da Polenta năm 1319-1320 năm Dante
54, 55 tuổi, một hai năm trước khi qua đời năm 1321. Dante
đã ôm ấp giấc mơ trọn đời mình cho tác phẩm Thiên
Đường để vinh danh người mình yêu thương, 33 thi ca khúc
cuối cùng, Dante du hành lên các tinh cầu cõi Thiên Đường
bên cạnh người mình yêu.
Dante đã đảo
lộn những hình tượng đương thời : Địa Ngục tối
tăm lửa cháy và Thiên Đường xanh nhạt thơ mộng. Một
nơi là chốn ma quỷ các hình phạt và một nơi là chốn
của Thiên Thần và các bậc thánh nhân. Sau khi đi qua mười
tầng sâu dưới đất, mười tầng núi Tĩnh Thổ, Dante
đưa chúng ta vào 10 tầng trời tầng trời Thiên Đường.
Thiên Đường
là nơi chuyển động không ngừng, cực nhanh, ánh sáng
bay nhanh hơn tầm giới hạn của nhận thức. Khi Địa Ngục
là một lỗ hổng trong lòng đất như miệng núi lửa
Etna, do Lucifer rơi xuống, phần đất văng lên thành một
cái đảo gần nơi giá băng như Island là Tĩnh Thỗ. Thiên
Đường đi lên cõi 9 vùng trởi các sao, ánh sáng nhảy
múa nguy hiểm và nơi cuối cùng Thiên Cung vũ trụ đứng
yên, nơi Đấng sáng tạo và thiên thần trú ngụ.
Trong khu rừng
thần thánh rậm rạp và sống động tầng cuối cùng
Tĩnh Thổ, Dante đã gặp lại Béatrice. Nàng oán trách
Dante đã quên nàng từ khi nàng mất ở Firenze, Dante đã
khóc ăn năn hối lỗi. Virgilio (Virgile) người dẫn Dante
xuống Địa Ngục, lên Tĩnh Thổ, hoàn thành nhiệm vụ,
ra đi không một lời từ giả. Dante bắt đầu cùng Béatrice
những chuyến bay siêu nhiên, Dante đi theo người yêu qua
mười vùng trời: Vùng trời Mặt Trăng, Vùng trời Thủy
Tinh (Mercure), Vùng Trời Vệ Nữ (Vénus) Vùng trời Mặt
Trời, Vùng trời Hỏa Tinh (Mars) Vùng trời Mộc Tinh (Jupiter).
Vùng trời Thổ Tinh (Saturne). Bảy vì sao chuyển động
bởi lực riêng là các thiên thần. Rồi đến Vùng trời
các Định Tinh. Vùng trời trong suốt quay chung quanh nó
và Vùng trời thứ mười là vùng trời vô vật
chất. Chỉ có ánh sáng bất động, Thiên Thanh hay Thiên
Đình, nơi các thiên thần và các bậc thánh. (Empyrée).
Thiên Đình trong đó vũ trụ được đóng kín, ngoài
nó không có gì cả, như Dante viết trong Convivio, ví nó
như một giảng đường bao la, ông gọi là Hoa hồng Trắng
hay Hoa Thiên Đình, trung tâm có một điểm cực sáng là
Chúa Trời, Thượng Đế, đó là điểm vũ trụ
sống động nhất.
Đi một đường
thẳng từ hành tinh này sang hành tinh khác, ở một thời
gian, gặp gỡ các thánh nhân, rồi Dante lại cùng Béatrice
ra đi như tên bay đến một vùng trời khác lớn hơn.
Người du hành không nhận thấy mình di chuyển chính
mình mà qua sự tăng lên sắc đẹp của Béatrice và độ
cao của chính ông.
Trong Địa
Ngục và Tĩnh Thổ, Dante đã quan sát mọi sự vật qua
thân xác mình từ trần gian đến. Các linh hồn người
đã chết, không thể cân được, tò mò nhìn Dante, một
người còn sống : người có bóng, có trọng lượng,
ánh sáng không xuyên qua.. họ tò mò nhìn và dừng chân
hỏi thăm, họ nhắn lời gửi đến người thân nơi trần
gian. Nơi Thiên Đường, Dante không còn thân xác, tất cả
đều bằng ánh sáng, cũng không còn cảnh vật :
núi đá, đường đi, khu rừng, cánh đồng.. Thiên Đường
là một bài thơ ánh sáng, Dante đã tiên tri các phi hành
gia ngày nay đi vào vũ trụ trên không trung, đi lên mặt
trăng và tương lai là sao Mars, chỉ có không khí, ánh sáng,
các vì sao.. từ đó nhìn về trái đất như một hòn
bi xanh. Từ đó Dante tưởng tượng ra những người thánh
thiện được chọn lựa, từ hành tinh này đến hành
tinh khác trong mười tầng trời. Dante đã dùng “cái
ngược lại hình ảnh” như “bóng sáng viên ngọc trai”
để diễn tả những hình ảnh siêu nhiên, trắng trên
màu trắng, từ đó sinh ra những khác biệt về cảm
nhận qua giác quan như những bóng người trên mặt nước
mà không thấy người đâu cả.. Dante đã dẫn chúng ta
đi qua mười tầng trời thế giới lạ lùng, không thể
cảm nhận bằng giác quan con người.
Trong cõi vùng
trời các đ̣inh tinh, vùng trời thứ tám, nơi Chúa Jésus
và Đức Mẹ Maria xuất hiện, Dante đã viết ba thi khúc
cho cuộc thi, như cuộc thi vấn đáp nơi các Đại Học
thời Trung Cổ Âu Châu, gồm ba đề tài Đức Tin,
Đức Cậy và Đức Mến: Thánh Pierre xét nghiệm Dante
về Đức Tin, lòng tin, Thánh Jacques xét nghiệm Dante
về Đức Cậy, hy vọng và Thánh Jean xét nghiệm Dante
về Đức Mến, lòng bác ái. Cuộc thi đầy khó khăn,
hồi hộp, lo âu. Các thánh trong ánh sáng chói loà, còn
thí sinh như con nhộng còn nằm trong kén tơ tằm, thân
thể như một thân thể chết, bị chới với, chìm
trong bóng tối.
Trong Thiên
Đường, Dante cũng diễn tả niềm đam mê chính trị của
mình, đôi khi bạo động và hiện thực, qua những tầng
trời, Dante đã tố cáo các vị Giáo Hoàng vả sự tham
nhũng của Giáo Hội La Mã, các dòng tu franciscain và dominicain
và tư tưởng lớn của Dante là tách rời quyền lực
Đế Quốc La Mã với quyền lực Toà Thánh La Mã, hiện
thân một cái là chính trị trong xã hội và cái khác
tôn giáo và thần bí: Dante chủ trương tách rời chính
trị ra khỏi tôn giáo trong xã hội Ý đương thời.
Dante đã sáng
tạo danh từ “transumanar” vượt qua bên kia giới hạn
con người. Tôi tạm dịch là “vượt thanh nhân”. Không
nên lầm lẫn sự vượt qua này để sinh ra một siêu
nhân, hay một con người tiến bộ, nhưng là một con người
trong sáng, đơn giản, tập trung vào nội lực, lòng tin,
hy vọng trong sáng hướng dẫn bởi lời nói sống động
các tiên tri và Kinh Thánh. Là con người tự do hoàn toàn,
bỏ mọi ảo tưởng và tất cả mọi cám dỗ làm xa rời
chính mình. Là con người nhẹ nhàng, vất đi những gánh
nặng vô ích, sẵn sàng bay lên, con người cuối cùng
nhân bản như chính họ với tình yêu đấng Toàn Năng,
con người với tất cả công bằng và chân thiện mỹ.
Nếu Địa
Ngục, Dante tả nhân loại bị tàn phế bị lủng lổ, tha
hoá, biến đổi hình hài, nghiêng ngã vì sự dễ dãi
của tội lỗi. Tĩnh Thổ mô tả nhân loại đang tranh đấu
cho sự chậm trễ chính mình, tái tạo trở lại ký
ức nguồn gốc thiêng liêng và lo âu không chịu thảm bại
trước các tai biến, thảm họa thiên nhiên hay do con người.
Thiên Đường vén tấm màn những điều có thể có
của một nhân loại hoàn thiện, những dự án Thượng
Đế làm cho họ. Nếu quê hương họ là Cõi Trời, nhân
loại như một trang giấy trắng, nhân loại có thể sáng
chói mọi sự vinh quang.
Câu hỏi đặt
ra : có phải Dante đã thấy trong dự án thi ca mình, những
điều chúng ta cần biết. Cái nhìn nơi đây là một
giả tưởng thật, một phát kiến tạo thành bởi tư
tưởng và tưởng tượng một khi nhân loại gặp gỡ
được nguồn gốc thần thánh để đi theo phương hướng
và cảm nhận. Ngược lại với Tĩnh Thổ là một địa
hình sáng tạo bởi Dante, một đảo núi vùng băng giá.
Sự mô tả Thiên Đường, Dante dựa theo các thành quả
khoa học, thiên văn học mới khám phá trong thời đại
ông. Cuộc du hành đến các hành tinh gần và xa trong
Thái Dương Hệ, trừ hai hành tinh chưa tìm ra trong thời
đại ông là Hải Vương Tinh và Tử Vương Tinh.
Khi Dante còn
trẻ, Dante đã có trực giác về tác phẩm tương lai
của mình, chương cuối cùng tác phẩm Vita Nuova, đã vinh
danh Béatrice trong sự vui sướng của Thiên Đường. Chàng
thi sĩ Firenze, trong tuyệt vọng vì cái chết của người
yêu đã tuyên bố về giấc mơ của mình, giấc mơ một
tác phẩm vinh danh người yêu trong cõi thiên đường và
Dante đã thực hiện những mơ ước đó trong suốt các
tác phẩm mình từ Vita Nuova đến Thần Khúc.
Trường ca
Thần Khúc, một thi ca khúc dài hơn mười bốn ngàn
câu không phải được sáng tác vì Địa Ngục, như trong
thế kỷ XIX nhiều nhà phê bình lầm tưởng để khuyên
răn dạy dỗ người đời, mà là Thiên Đường, Thiên
Đường là một trường thi vinh danh người mình
yêu. một biểu tượng và một phụ nữ, một phụ nữ
và một chân dung khác thánh thiện, ca tụng song song
gần gũi thân thiết với Danta như các nhà thi sĩ triết
gia như Boèce, hay các thi ca thần bí Á Rập như Ibn Arabi.
Đọc Dante,
tôi chợt nhớ đến Hàn Mạc Tử, những bài thơ trong
ngày tháng tàn tạ nơi trại cùi Ghềnh Ráng Qui Nhơn.
Trong khổ đau vô cùng tận, xương thịt lỡ loét, ngón
tay chân rụng lần đã viết bài thơ Phan Thiết, Phan Thiết
:
Nhớ kiếp
xưa ta là chim Phượng Hoàng,
Vỗ cánh
bay chín tầng trời cao ngất.
Bay từ Đao
Lỵ đến trời Đâu Xuất,
Và lùa theo
không biết mấy là hương,
Lúc đằng
vân gặp ánh sáng chận đường,
Chạm tiếng
nhạc va nhằm sao thiên cổ.
Ta lôi đình
thấy trăng sao liền mổ,
Trăng tan tành
rơi xuống một vì sao,
Sao tan tành
rơi xuống vũng chiêm bao,
Hoá đài
điện đà rất nên tráng lệ..
Tôi tự hỏi,
lúc đó Hàn Mạc Tử đã đọc Dante chưa mà có những
nhãn kiến như thế ? Hàn Mạc Tử đã mượn những
ngôn ngữ Phật Giáo: kiếp, cõi Trời Đao Lỵ, cõi Trời
Đâu Xuất.. chuyện Mục Kiền Liên vào Địa Ngục cứu
mẹ bà Thanh Đề. Những kinh điển Phật Giáo nói về
Tiểu Thiên Thế Giới, Trung Thiên Thế Giới và Đại
Thiên Thế Giới, Phật đông như cát sông Hằng, cõi Phật
Lưu Ly, Tịnh Độ, những nhãn kiến trước Dante hơn một
nghìn ba trăm năm.
Khác biệt
với Homère, Thiên Đường là đảo nơi tiên nữ Calypso
xinh đẹp trú ngụ, nàng tiên con thần Atlas, thần nâng
quả Địa Cầu, nàng sống cô đơn mơ ước một tấm
chồng, khi Ulysse bị bão cuốn đến gần, nàng ra tay cứu
vớt, ngày đêm cung phụng, Ulysse sống một cuộc đời
đầy đủ suốt 7 năm, nhưng ở cõi Thiên Đường, ăn
không ngồi rồi, vợ đẹp cung phụng miếng ngon vật lạ,
tình yêu.. nhưng người anh hùng mưu trí buồn chán, chiều
chiều ra bờ biển một mình ngồi khóc nhớ vợ Pénéloppe,
nhớ con Télémaque ngày đi đánh trận thành Troie, con
còn trên nôi. Thiên Đình gửi Thần đến can thiệp đe
dọa, Calypso mới chịu cho Ulysse ra đi, chàng hăm hở đóng
thuyền ra khơi, vượt qua cơn bão tố rồi lại đắm
tàu, lại rơi vào Thiên Đường trần thế, công chúa
Nausica cứu chàng trần trụi như Chữ Đồng Tử, cho chàng
ăn no cung cấp y trang hoàng tử, đưa về giới thiệu
vua cha và hoàng hậu, công chúa mơ ước kết duyên, nhưng
Ulysse cũng nhất quyết trở về, chàng chiến đấu với
trăm người, bọn cầu hôn đang tranh giành nàng Pénéloppe,
dành ngôi vua, Ulysse hoá trang làm ăn mày cùng các người
nô bộc trung thành, và con trai chiến đấu diệt bọn
cầu hôn và đem lại thanh bình cho đảo Ithaque. Homère đã
từ chối những Thiên Đường dễ dàng được đặt
định, mà xây dựng một cuộc sống trần gian hạnh phúc
do chính công sức mình.
Thiên Đường
của Dante qua mỗi vùng trời lại gặp những người quen
biết thánh thiện, những nhân vật lịch sử, Béatrice
bác bỏ những lầm lẫn các lý thuyết như của Platon..
-Vùng trời thứ
nhất, vùng trời Mặt Trăng, Các linh hồn không làm tròn
điều nguyện. Dante gặp những linh hồn như bóng dưới
mặt nước mà không thấy người. Dante gặp Piccarda người
bạn gái, chị của bạn mình, Nữ Hoàng Constance.
-Vùng trời thứ
hai vùng trời sao Thủy (Mercure) nơi các linh hồn làm
điều thiện bởi lòng vinh danh bác ái, Dante gặp
các bậc Đế Vương Justinien từ Énée đến Charlemagne,
điều lầm lẫn của các người phái Guelfes và Gibelins
chống lại Đế quốc. Dante vinh danh Romieu de Villeneuve. Béatrice
giải đáp những nghi hoặc mới của Dante về sự trả
thù cái chết của Chúa, giải thích sự sống lại, sự
biến chất các yếu tố và sự hồi sinh thể xác
con người.
-Vùng trời thứ
ba Sao Kim (Vénus): các linh hồn trong tình bác ái. Lòng
tin tình yêu vả tình yêu thần thánh. Dante gặp Charles
Martel, ông ta nhận xét về dòng họ mình và lý giải
vì sao mà con cháu có tính cách khác với ông cha mình.
Những lời tiên tri của Cunizza da Romano. Folquet de Marseille
nhà thơ tình yêu, vinh dự của Raab de Jerico. Lời tiên
tri xấu về các Giáo Hoàng. Chiêm ngưỡng các kiến
trúc thế giới.
-Vùng trời thứ
tư, vùng trời Mặt Trời: Các linh hồn hiền triết.
Các thiên thần họp thành vòng nhảy quanh Dante và Béatrice.
Thánh Thomas d ́ Aquin giới thiệu 12 nhà hiền triết
: thần học và triết học. Thánh đoán biết Dante suy
nghĩ về những hư danh người trần và hạnh phúc thần
thánh liền giải thích. Thánh vinh danh Thánh François
d ́ Assis và chê trách sự thoái hóa các tu sĩ dòng Dominicain.
Thánh Bonaventure ca ngợi thánh Dominique và chê trách sự
sa sút dòng Franciscain. Thánh Thomas giải thích những nghi
ngờ của Dante, so sự thông thái của Adam, Jésue và Salomon,
nguyên nhân sự không bằng nhau các linh hồn. Nghi ngờ
Dante về sự sống lại, Salomon giải thích nghi ngờ.
-Vùng trời thứ
năm vùng trời sao Hỏa. Nơi linh hồn kẻ chiến đấu cho
lòng tin. Hợp xướng những bài hát ca ngợi Chúa. Jésus
phóng ra những tia sáng chói lọi. Sắc đẹp Béatrice tăng
lên. Sự im lặng các chân phúc. Dante gặp vị tổ ba đời
là Cacciaguida, ông kể lại đời mình và ca ngợi thành
Firenze ngày xưa. Dante hài lòng về dòng dõi quý tộc
gia đình mình. Cacciaguida nói về sự thịnh suy các dòng
họ Firenze. Dante muốn biết tương lai của mình, ông tổ
tiết lộ lời tiên tri : Dante sẽ bị đày biệt xứ và
ông nhắc lại một số anh hùng Do Thái, các hiệp sĩ
Thập Tự chinh, các anh hùng ca.
-Vùng trời thứ
sáu, Vùng trời sao Mộc. Các linh hồn trung chính và
thuần đạo. Pháo hoa xếp chữ. M trở thành hoa huệ
và chim đại bàng; đại bàng tố cáo tính chất biển
lận các Giáo Hoàng, các vua Âu Châu. Những linh hồn
nổi tiếng hợp thành con mắt đại bàng. Hai người
không có đạo trên Thiên Đường: Riphée và Trajan. Béatrice
không cười nữa, các linh hồn Chúa chọn không hát nữa,
Dante thấy Cầu vòng vàng từ sao Thổ tới Thiên Cung.Dante
gặp thánh Pierre Damien phê phán các vị chăn chiên đương
thời. Bí mật sự tiền định và một tiếng kêu lớn
trong trời.
-Vùng trời thứ
bảy, vùng trời sao Thổ: Béatrice trấn an Dante, Thánh
Benédicto nói về mình, về các giáo hữu và nguyền
rủa sự tha hoá các tu sĩ.
-Vùng trời thứ
tám, vùng trời các Định Tinh. Vinh quang của Jésus Christ,
nhìn chòm sao Song Tinh, sao ngày Dante chào đời. Nhìn về
các hành tinh và trái đất.
Jésus và Đức
Mẹ Maria xuất hiện giữa những người hằng phúc và
sau đó trở về vùng trời Thiên Thanh. Maria với chiếc
vương miện bằng lửa, lời thánh ca ca ngợi Maria. Thánh
Pierre xuất hiện, thứ năm lễ Phục Sinh 14 tháng tư năm
1300 vào giữa trưa..
Béatrice giới
thiệu Dante với thánh Pierre. Cầu nguyện Béatrice các
thánh cho Dante. Thánh Pierre hỏi về lỏng tin (Đức
tin) của Dante, giám xét cuộc thi. Thánh Pierre hài lòng
câu trả lời của Dante. Thánh Jacques chất vấn Dante về
lòng Hy Vọng (Đức Cậy) Sự xuất hiện thánh Jean, Dante
cố nhìn và bị quáng mắt. Thánh Jean chất vấn Dante
về lòng nhân từ (Đức Mến), Dante lấy lại thị giác.
Adam xuất hiện chuyện trò với Dante, nói về thời
Sáng Thế, ngôn ngữ đầu tiên con người. Thánh Pierre
chỉ trích Giáo Hoàng Bonifacio VIII, nhiệm vụ trao cho Dante
nhìn xuống trái đất.
-Vùng trời thứ
chín. Vùng động lực đầu tiên. Béatrice giải thích
vùng trời này và liên hệ với vùng trời khác. Chín
vòng tròn lửa quay quanh một Điểm sáng cố định và
chói lòa (Chúa Trời) Béatrice giải thích sự tương ứng
chín vòng lửa này với chín vùng trời, tôn ty trật
tự giữa các thiên thần. Béatrice nói về sự sáng
thế và lịch sử các thiên thần, các thiên thần phản
nghịch và trung thành, khả năng các thiên thần. Chống
lại các ý tưởng ngông cuồng về thần học và sự
khoan dung. Số lượng thiên thần và sự vĩ đại của
Chúa Trời.
-Vùng trời thứ
mười vùng Thiên Thanh, Thiên Đình hay Thiên Cung, nơi thiên
thần và những người hằng phúc. Các thiên thần biến
mất, sắc đẹp Béatrice tăng thêm. Dante bị tia chớp
đánh, dòng sông ánh sáng, tia lửa, những bông hoa. Dante
có thị lực mới nhìn Bông hồng thiên đường, chiếc
ngai dành cho Henri VII, bông hồng trắng, Dante kinh ngạc,
Béatrice trở lại chổ của mình, Thánh Bénédicto đến
thay. Dante khẩn cầu cho Béatrice. Đức Mẹ đồng trinh
trong sự vinh quang của mình. Sự sắp xếp chổ ngồi
trong Bông hồng trắng. Người được chọn trong Cựu và
Tân ước, các trẻ em vô tội, thiên thần Gabriel và các
hoàng tử lớn Thiên Đình. Maria được vinh danh bởi các
thiên thần và các thánh. Thánh Bénedicto cầu nguyện
Đức Mẹ Đồng Trinh chiếu cố đến Dante. Dante nhìn
vào bản thể vô tận và trực cảm về sự thống nhất
vũ trụ ở Chúa, về tính duy nhất của ba ngôi và về
bí mật sự hóa thân.
Qua Thiên Đường,
Dante đã tóm lược vũ trụ quan, nhân sinh quan, những hiểu
biết khoa học thời Trung Cổ, nước Ý và Âu Châu đương
thời. Thi ca Dante là cái chìa khóa để mở cửa vào
cánh cửa nghệ thuật điêu khắc, hội họa, âm nhạc,
thi ca, kiến trúc.. văn hoá Tây phương. Không có chìa khóa
này đứng trước các tác phẩm hội họa Tây phương,
trước các kiến trúc điêu khắc trong các viện bảo
tàng, các cung điện, thánh đường Tây phương chúng
ta mù mịt, không thưởng thức được, không hiểu được..
Những trích dẫn chú thích các nhân vật, thần thoại,
lịch sử từ cổ đại Hy Lạp, qua thời Đế Quốc La
Mã là một tự điển dày, mở ra một chân trời, một
thế giới của di sản văn hóa nhân loại, đóng góp vào
sự tiến bộ nhân loại ngày nay.
Thiên Đường
của Dante không phải chỉ cho người đương thời, thời
Trung Cổ mà chúng ta dường như đánh mất chìa khoá
và ngôn ngữ. Thiên tài thi ca của Dante, tác phẩm vĩ
đại, tình huynh đệ nhân bản đã vượt qua không gian
và thời gian hiển hiện như một chân trời ngày nay,
hiện tại mọi thời gian.
Qua tác phẩm
Thiên Đường, Dante trở thành người đầu tiên khai sáng
một thể văn học mới chuyện Khoa học giả tưởng, ngày
nay đã được thực hiện thành phim truyện.
THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC I
|
Khúc
Mở Đầu : Cầu Thần An Long (Apollon). Đăng Tử (Dante)
và Bích Chi (Béatrice) lên Thiên Đường. Sự thán phục
và say mê của Đăng Tử. Bích Chi giải thích cho Đăng Tử
về trật tự và sự chuyển vần của vũ trụ. Thứ
năm lễ Phục Sinh 14/4/1300 buổi sáng.
|
Đấng chuyển vạn
vật vinh quang,
Đi vào vũ trụ
và làm sáng tươi,
Nơi nhiều, nơi
khác ít thôi,
Tôi đã đến
Trời, ánh sáng bao la.
Điều trông thấy
chẳng ai qua,
Không biết hoặc
chẳng thể mà kể chi.
Đến gần điều
mong muốn khi,
Trí tuệ thấu
hiểu nơi thì quá sâu.
Ký ức không
kịp đi theo,
Vương quốc Thần
Thánh những điều biết tôi, 10
Tạo nên kho báu
trong người,
Từ nay thành
một đề tài thi ca.
Hỡi Thần An Long
tuyệt vời,*
Cho tôi một chút
thiên tài ngài mang,
Một vòng nguyệt
quế ngài ban,
Biết nay, một
đỉnh Thi Sơn của ngài,*
Bây giờ muốn
biết cả hai,
Muốn thăm trường
đấu của ngài còn đây.
Cho hơi thở lồng
ngực này,
Như ngài hạ Marsyas
một lần, * 20
Lột da dê khỏi
tay chân.
Tài năng thần
thánh xin thần cho vay,
Để tôi có thể
tỏ bày,
Hình ảnh hạnh
phúc sâu dày trí tôi.
Đến đồi tuyệt
diệu của ngài,
Kết vòng nguyệt
quế từ nơi lá rừng.
Thưởng tôi xứng
đáng tài năng,
Cha ơi ! hiếm
kẻ gặt tròn ước mơ.
Vinh quang César,
hay nhà thơ,*
Lỗi lầm hổ
thẹn ước mơ dương trần. 30
Vòng lá Péné
ước mong.*
Tự lòng mình
đó sinh niềm hoan ca.
Niềm vui thần
cõi Delfica,*
Từ tia lửa nhỏ
thành ra lửa bừng.
Sau tôi, thơ tuyệt
vời hơn,*
Cầu Cirrha hứng,
thần tiên đáp lòng,*
Đuốc thiêng hiện
giữa dương trần,
Từ nhiều mõm
núi nhưng cùng phát ra.
Nối bốn điểm,
chữ thập ba,
Quỹ đạo tinh
tú bay qua tuyệt vời. 40
Hóa thạch, lưu
ấn tốt vời,
In lòng nhân loại
dấu đời phong tư.
Điểm này sáng,
nơi kia chiều,
Nửa bán cầu
trắng tỏa nhiều ánh dương.
Còn mặt tăm
tối đêm đen.
Khi tôi thấy Bích
Chi đang quay nhìn.
Trên phía trái
trông trời lên,
Mà đại bằng
chẳng dám nhìn thế đâu.
Tia sáng thứ
hai chiếu cao,
Từ tia thứ nhất
rọi vào dội lên. 50
Như kẻ hành hương
trên đường,
Hành động nàng
truyền, qua mắt mà thôi.
Tưởng tượng
sinh hành động tôi,
Tôi cũng cố
gắng, mặt trời nhìn lên.
Chuyện nơi này
nơi kia không,
Do năng lực, bởi
khả năng nơi làm.
Tùy thời gian
cõi nhân gian,
Tôi không chịu
đựng ánh dương chốc mòng.
Nhưng thấy tia
sáng chiếu bừng,
Như thỏi sắt
nóng ra trong lò rèn. 60
Bỗng nhiên ngày
tựa dài hơn,
Một ngày như
thể đấng Toàn Năng ban.
Mặt trời thứ
hai điểm trang,
Bích Chi nàng
vẫn chăm chăm mắt nhìn.
Bánh xe vĩnh hằng,
tôi nhìn nàng,
Không nhìn cao
nữa mơ màng đăm đăm,
Chiêm ngưỡng
nàng, tôi ngỡ thành,
Như Glauto nếm
cỏ xanh diệu kỳ.*
Trong biển cả
thành thiên thần,
Vượt qua thân
phận điêu linh con người.* 70
Không giải thích
được ngôn từ,
Phước ân kinh
nghiệm hiểu nơi chính mình.
Tôi linh hồn mới
tạo thành,*
Đấng yêu thương
cõi trời lành hiểu thông.
Ngài nâng tôi
bằng ánh sáng lành,
Bánh xe chuyển
vận vĩnh hằng Ngài mang.
Làm tôi chú ý
thăng bằng,
Do Ngài điều
khiển phát phân cõi đời.
Bầu trời lớn
rực sáng soi,
Nhờ lửa mặt
trời, mưa tưới, dòng sông. 80
Hồ rộng lớn
chẳng gì bằng,
Âm thanh lạ, ánh
sáng vùng lớn lao.
Tôi muốn hiểu
nguyên nhân nào,
Và lòng bức
xúc tìm vào nguyên nhân.
Nàng nhận thấy
tôi phân vân,
Muốn làm dịu
bớt nỗi lòng của tôi.
Chưa nói, nàng
đã tỏ lời :
“Đừng làm
nặng trĩu ở nơi chính mình.
Với những ý
nghĩ sai lầm,
Có thể nhìn
rõ nếu lòng bỏ đi, 90
Chàng không dưới
trái đất chi.
So sét trời xuống
chàng thì nhanh hơn,*
Cũng không nhanh
hơn chàng về trần.”
Nếu tôi gỡ
điểm nghi lòng đầu tiên,
Nụ cười lời
ngắn gọn nàng,
Tôi càng vướng
mắc xích vòng thứ hai.
“Tôi yên tâm
thán phục rồi,
Bây giờ tôi ngạc
nhiên thôi vì rằng.
Sao qua được
vật thinh không.”
Và nàng sau tiếng
xót thương thở dài. 100
Hướng mắt thương
hại nàng nhìn,
Như một bà mẹ
nhìn con dại lầm.
“Vạn vật trật
tự liên quan,
Giữa chàng và
nó là hình thái chung.
Vũ trụ, thượng
đế tương đồng,
Ở đây tạo vật
vô cùng thấy trông.
Dấu ấn giá
trị cuối cùng,
Cái đích chuẩn
mực cuối cùng ta trông.
Mọi vật hướng
trật tự chung.*
Trong những hoàn
cảnh dù rằng khác nhau. 110
Nhiều ít gần
nguyên lý theo.
Từ đây tiến
đến bến bờ khác nhau.
Đại dương vật
thể, mỗi vật nào,
Bản năng thụ
bẩm theo vào dẫn mang.
Nó mang lửa đến
mặt trăng,
Động cơ trong
mỗi trái tim vật này.
Sắp đặt trái
đất, xiết trong tay,
Như cánh cung đã
bắn đi mọi loài,
Không chỉ vật
vô giác vô tri,
Cả người
tri thức và loài tình yêu. 120
Thượng đế
sắp xếp mọi điều,
Cõi Trời bất
động chẳng theo chuyển vần.*
Ánh sáng chuyển
động nhạy nhanh,
Là nơi quyết
đ̣inh sự tình thế gian.
Phóng ta đi nhờ
dây cung.
Đây nơi hằng
phúc Ngài dùng sức bay.
Nhưng đúng hình
thức thường bày,
Thực hiện có
được tùy hay ý đồ.
Vật chất điếc
không đáp lời,
Đường đi có
thể chệch thời hướng đi, 130
Tạo vật cũng
có quyền khi,
Đẩy vào hướng
khác khi thì xếp đi,
(Như ta nhìn thấy
lửa rơi,
Từ áng mây)
đó đà rơi lúc đầu.
Rơi xuống đất
vì thú sai lầm.
Nếu như tôi hiểu,
chàng đừng tự cao.
Chàng lên cao,
giống dòng sông nào,
Từ đỉnh cao
xuống, chảy vào lũng sâu.
Điều ngạc nhiên
nếu vì sao.
Không gì ngăn
cản dưới sâu vẫn còn. 140
Mặt đất
yên trong lửa hồng.”
Rồi nàng quay
mặt lại nhìn trời cao. 142
CHÚ THÍCH:
3. Người làm
chuyển động mọi vật. Tức Chúa Trời, Đấng Toàn
Năng. Dante viết trong De Vulgari Eloquentia : Chúa Trời hiển
hiện ở con người nhiều hơn ở loài vật, ở loài
vật nhiều hơn cây cối.
6. Bầu Trời
tiếp nhận nhiều ánh sáng nhất; Bầu Trời Thiên Cung.
Empireo (Empyrée)
13-16. Thần Appollo
(Apollon, An Long) sống nơi đỉnh núi Thi Sơn (Parnasse) cùng
9 nàng Thi Thần, truyền cảm hứng cho thi ca. Thi Sơn có
hai đỉnh: đỉnh Elicona (Hélicon) của các nữ thi thần
về nghệ thuật và đỉnh Cirrha của Appollo.
21. Marsia (Marsyas.
Mạc sĩ á). Thần dê Marsia thách thức Appollo cuộc thi
tài về âm nhạc. Appollo thắng và lột sống da Marsia.
Ovide kể chuyện Appollo lột sống da thần dê, Dante viết
Appollo kéo thần dê ra khỏi da.
30. César : người
đứng đầu lãnh đạo trong Đế Quốc La Mã, vua các
vị vua.
33. Vòm lá cây
Péné. Nguyệt quế, tiên nữ Daphné con gái thần sông
Péné người yêu Appollo, biến thành cây nguyệt quế
để thoát khỏi Appollo.
36. Ý Dante muốn
nói sau ông sẽ còn có người giỏi hơn ông.
39. Bốn vòng
tròn là Chân trời, cung Hoàng đới (giải thiên cầu gồm
mặt trời, mặt trăng và các hành tinh) Vùng xích đạo,
Vùng kinh tuyến. Đây nói việc mặt trời (ngọn đuốc
thế giới) xuất hiện, dần lên cao và cắt ngang vòng
các thiên cầu khác, tạo ra ba chữ thập ớ cung Hoàng
đạo, vòng xích đạo, vòng kinh tuyến và gặp gỡ ngôi
sao tốt nhất, chòm sao Bạch Dương.
69. Glauco: Một
người đánh cá nhận thấy con cá bị bắt, ăn một
loại cỏ trong giỏ cá thì sống lại, ông cũng bắt chước
và biến thành Thần Biển.
70. Vượt qua thân
phận con người. Dante sáng tạo ra chữ “transumanar”,
lo-gic mới của Thiên Đường, tôi dịch “vượt thanh nhân”
73. Tôi linh hồn
mới tạo thành: Dante dùng nơi đây câu nổi tiếng của
Thánh Paul: “Tôi biết con người trong Chúa Ki Tô, đã
14 năm Ngài lên Trời, nếu Ngài trong thân thể mà tôi
biết, nếu ngoài thân thể Ngài tôi không biết, Chúa
Trời biết.”
92. Dante qua tinh
cầu lửa, nơi cư ngụ của sấm chớp.
109. Hướng về
trật tự chung. (Theo Thánh St Thomas d ‘ Aquin) Tất cả mọi
sinh vật do Chúa tạo ra đều hướng về cái Thiện nhưng
một cách khác nhau.
122 Empyrée, cõi
Thiên Cung, nơi mọi vật đều bất động. Động lực
đầu tiên nơi Cõi Trời Pha Lê trong suốt điều khiển
mọi chuyển động của các hành tinh. (Convivio,II)
129. Đoạn này
ý nói. Tất cả mọi sinh vật đều do Chúa tạo ra đều
được Chúa hướng về cái Thiện nhưng kết cục thế
nào tùy các nhân tố khác.
THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC II
|
Vùng
trời thứ nhất. Vùng trời Mặt Trăng. Lời báo trước
cho độc giả. Con tàu của thi sĩ. Đi vào các thiên thể.
Lý thuyết về các vết trên Mặt Trăng và ảnh hưởng
Thiên Đình. Sai lầm của Đăng Tử, Bích Chi giải thích.
|
Hỡi bạn trên chiếc
thuyền con,
Lắng nghe tôi,
đã lên đường theo tôi.
Tàu tôi lướt
sóng ca lời,
Hãy quay ngắm
lại, nhìn nơi bến bờ.
Đừng ra khơi
có thể giờ,
Mất hút tôi,
bạn sẽ bơ vơ lạc đường.
Biển tôi qua chưa
ai từng,
Quán Trí thổi
gió, An Long dẫn đường.*
Chín Thi Thần
chỉ sao Hùng.*
Các bạn được
chọn, người từng ước mơ. 10
Mong bánh mì thiên
thần cho,*
Người ăn no chẳng
bao giờ chán chê.
Bạn có thể
ra biển khơi,
Bạn theo vệt
nước tàu tôi trên đường.
Trước khi mặt
nước lắng bằng.
Colco đã đến
vinh quang bao đời, *
Không ngạc nhiên
như bạn thôi,
Thấy Jason trở
thành người nhà nông, *
Khao khát bẩm
sinh vĩnh hằng,
Được thấy
Vương quốc Vĩnh hằng cuốn tôi. * 20
Nhanh bằng bạn
nhìn bầu trời,
Bích Chi nàng
đã nhìn tôi, tôi nhìn nàng.
Chỉ trong khoảng
khắc mũi tên,
Phút ngừng rồi
lại bay liền rời cung.
Thấy mình đến
cõi huy hoàng,
Thu hút tầm mắt
cái nhìn của tôi.
Chẳng thể dấu
được nàng rồi,
Quay lại chợt
thấy nàng cười xinh tươi.
“Hãy hướng
lòng tạ Chúa Trời,
Ngài đưa ta đến
với ngôi sao đầu.” 30
Hình như đám
mây bọc bao,
Lóng lánh, dày,
đặc, nhẵn soi, bóng mài.
Như kim cương chiếu
nắng mai,
Ở bên trong đó
hạt trai vĩnh hằng.
Đón chúng tôi
như nước băng,
Nhận một tia
sáng mà không xuyên vào.
Còn thân tôi,
chẳng hiểu sao,
Một hình thể
lại lồng vào thể kia.
Xác nhập vào
xác bước qua,
Ý muốn hiểu
biết bừng ra càng nhiều, 40
Chiêm ngưỡng
bản thể biết bao,
Chúa Trời hòa
hợp ta vào bản năng.*
Cõi cao thấy
bởi niềm tin,
Mọi người đều
biết, chứng minh không cần.
Như chân lý chính
người tin.
“Đức Mẹ ơi
! với lòng thương kính sùng.”*
Tôi rằng : “Điều
xin ban ơn,
Cho tôi rời khỏi
tử sinh dương trần.
Nói cho tôi vết
tối đen,
Trên mặt trăng
đó, mắt nhìn thế gian, 50
Đặt bày ra sự
tích Caïn ! » *
Mĩm cười nàng
bảo : “Vì rằng thế gian,
Người sinh tử
vẫn lẫn lầm,
Vì chìa khoá
giác quan không mở nào.
Mũi tên kinh ngạc
chẳng sao,
Chạm vào chàng
được sau vào giác quan.
Lý trí cánh
ngắn thấy chăng ?
Nhưng cho tôi biết,
chàng đang nghĩ gì ?”
Tôi : “ Cái
hiện khác nhau ở đây,
Tôi nghĩ vì vật
đặc dày, hiếm hoi.” 60
Nàng rằng : “
Điều chàng tin thôi.
Chìm trong sai trái,
nên thời lắng nghe,
Tôi nói để
đổi lầm mê,
Vòm trời thứ
tám hằng hà vì sao,*
Do chất và lượng
sáng vào,
Mà hiện ra bố
mặt nào khác nhau,
Nếu hiếm và
đặc thôi nào,
Thì một tính
chất cùng vào chung quy.
Chiếu sáng đều
bằng nhau đây.
Tính năng sự
vật đều thì khác nhau. 70
Nguyên tắc hũy
hoại giống nhau,
Trừ một lý
lẽ cái theo ý chàng.
Nếu chất liệu
hiếm là nguyên nhân,
Của những điểm
tối mà chàng nghĩ suy.
Dần dần thiếu
chất liệu tinh cầu này,
Như một thân
xác từ đây tạo thành,
Chất béo, chất
gầy xác thân,
Trong thể tích
nó dần dần đổi thay.
Trường hợp
thứ nhất thấy ngay,
Khi nhật thực,
ánh sáng trời xuyên ngang. 80
Mặt trăng chẳng
phải suốt trong.
Chẳng phải như
thế làm bằng chứng minh.
Trường hợp
thứ hai nếu lầm,
Thì lý lẽ chàng
chứng tỏ đã sai.
Chất hiếm không
qua trong ngoài,
Tức là sau nó
cái gì cản ngăn.
Ngược lại cái
qua mặt trăng,
Tia mặt trời
chiếu trong vòng tấm gương,
Phản chiếu màu
sắc khác lên,
Rồi chiếu đến
một điểm còn xa hơn. 90
Một lớp chì
sau tấm gương,
Chàng bảo tia
sáng tối còn vài nơi,
Vì chiếu một
điểm xa xôi.
Để tự giải
thoát khỏi thôi lẫn lầm.
Hãy làm thí
nghiệm giản đơn,
Nguồn gốc khoa
học của trong nhiều ngành.
Lấy ba tấm gương,
hai tấm ngang,
Cuìng một khoảng
cách trước chàng bằng nhau,
Còn tấm thứ
ba đặt vào,
Xa hơn và ở
phía sau lưng chàng. 100
Một luồng sáng
soi ba gương,
Trở lại sau chàng,
phản chiếu vào gương.
Ánh phản chiếu
xa nhất gương,
Không rộng nhưng
sẽ làm chàng thấy sau :
Cả ba sáng chói
ngang nhau,
Dưới sức nóng
các tia cao mặt trời.
Tuyết vẫn trong
trạng thái thế thôi,
Dù cho màu sắc,
lạnh thời đổi thay.
Cũng vậy bỏ
ít trí lực đầy,
Tôi muốn chiếu
rọi ánh này mới hơn. 110
Cho chàng rạng
rỡ nhãn quan,
Trong bầu trời
của bình yên thánh thần.*
Một vật thể
quay theo tính năng,
Tạo ra tồn tại
toàn phần nó mang.
Bầu trời tiếp
tinh tú vô vàn,
Phân bố tạo
vật tính năng khác thành,
Riêng biệt nó,
chứa đựng trong,
Những bầu trời
khác tùy năng tính mình,*
Bố trí tính
chất chúng mang,
Tùy theo mục đích
tác nhân chuyển thành. 120
Chàng thấy những
tầng trời xanh.
Vận động từ
bậc nọ thành bậc kia.
Nhận từ trên
xuống dưới chia.
Bây giờ nhìn
lại, ta theo đường nào,
Tới chân lý
ước mơ sao ?
Sau đó biết
chỗ cạn nào vượt lên.
Vận động tính
năng hành tinh,
Như nghệ thuật
buá đe anh thợ rèn.
Xuất phát động
lực thiên thần,*
Bầu trời đẹp
đẽ vô vàn vì sao. 130
Hình ảnh tinh
thần trong sâu,
Tạo nên dấu
ấn làm cho chuyền mình.*
Như linh hồn ta
bụi hồng trần,*
Do những bộ
phận hợp thành khác nhau.
Thích ứng động
lực khác nhau,
Trí tuệ được
phát triển bao tốt lành.
Nhân lên qua các
hành tinh,
Tất cả đều
hướng về cùng một nơi.
Tính năng liên
kết nhau thôi,
Vật thể quý
báu nó thời chuyển luân. 140
Linh hồn kết
hợp thân chàng,
Xuất phát từ
một bản năng tốt lành.
Tính năng hòa
lẫn sáng trong,
Niềm vui ánh
mắt, tinh anh con người.
Chính từ ánh
sáng sáng soi,
Khác nhau chẳng
phải đặc thời hiếm sinh.
Tính năng nguồn
gốc phát sinh,
Tùy theo chất
lượng đục trong, sáng ngời. 148
CHÚ THÍCH
8. Quán Trí :
Thần Athéné, Minerva, Thần Trí Tuệ. An Long: Thần Apollon.
9. Sao Hùng Tinh
hướng Bắc Cực, ngôi sao cứu rỗi.
11. Bánh mì thiên
thần : Ý nói sự hiểu biết khôn ngoan các tri thức
thần thánh.
20. Vương quốc
Vĩnh Hằng : Empyrée.(Empireo)
18. Những người
Argonautes thủ lãnh là Jason đến Colchide giả dạng làm
người nông dân để chiếm đoạt bộ lông cừu vàng.
30 Ngôi sao đầu
: Mặt Trăng.
42. Chúa Trời
hoà hợp ta : Jésus Christ.
51. Caïn : huyền
thoại nhân gian Ý kể chuyện Caïn trong Mặt Trăng, bị
bắt cầm tù trong mặt trăng luôn luôn mang trên lưng một
bó củi. Dante có nói việc này trong Địa Ngục XX 126.
Chuyện nước ta chú Cuội, bị vợ làm ô uế gốc
cây đa, cây bay lên, Cuội ôm cây đa bay lên mặt Trăng, những
vết đen trên mặt trăng là hình chú Cuội ngồi gốc
cây đa.
60. Nguyên tác
“i corpi rari e densi” tạm dịch hiếm và đặc. Theo Dante
hiếm là những phần có nhiều ánh sáng và đặc là
những chỗ đen sẫm. Điều này Dante đã dẫn giải trong
tác phẩm Bữa tiệc (Convivio, II, XIII)
66. Vòm trời
thứ tám : là vòm trời các ngôi sao cố định.
112. Bầu trời
của sự bình yên thánh thần. Tức bầu trời cao nhất
Empirée. Dante còn gọi là Bầu Trời nhiều ánh sáng
nhất TĐ I 6, Vương quốc Thần Thánh (TĐ II.21)
118. Bầu trời
khác : Bầu trời 7 hành tinh.
121. Những tầng
trời: nguyên tác là những cơ quan của thế giới. Tầng
trời cao từ cao ảnh hướng xuống thấp theo thứ bậc.
129. Động lực
thiên thần: Thiên thần là động lực.
132. Dấu ấn:
Tính năng những vì sao trong ta.
THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC III
|
Bầu
trời Mặt Trăng. Những linh hồn không hoàn thành lời
nguyện của mình. Khuôn mặt người được Chúa chọn
như bóng hình chiếu trong nước. Các vị chân phúc có
thứ bậc chăng ? Piccarda Donati, Hoàng hậu Constance.
|
Mặt trời cháy
trái tim tình,*
Phát hiện, minh
chứng hay đành bỏ tôi.
Thú vị chân lý
tuyệt vời,
Thú nhận, thuyết
phục và tôi sửa mình.
Tất nhiên tôi
đã hài lòng,
Ngẫng cao đầu,
định nói, không nên lời.
Một hình ảnh
xuất hiện thời,
Thu hút mãnh liệt
khiến tôi chú nhìn.
Không còn nhớ
thú tội tình,
Pha lê trong suốt,
sáng trong rõ ràng. 10
Hay nước phẳng
lặng gương trong,
Không quá sâu
để được nhìn đáy sâu.
Những khuôn mặt
bỗng hiện mau,
Nhẹ nhàng như
hạt trân châu trắng ngần.
Nhìn tôi ánh
mắt dịu dàng,
Nhiều khuôn mặt
tựa sẵn toan chuyện trò.
Nhưng tôi rơi vào
lầm to,
Cảm tình, hình
ảnh ấy vô gốc nguồn.*
Ngay khi trông thấy
họ nhìn,
Tôi nghĩ phản
chiếu ảnh hình nước soi. 20
Quay phía sau xem
họ là ai ?
Chẳng thấy gì,
lại quay phía trước thời để xem.
Nhìn nàng hướng
dẫn dịu hiền,
Nàng cười, mắt
thánh thiện càng long lanh.
“Em cười, chàng
chớ ngạc nhiên,
Ngây thơ ý nghĩ
của chàng thấy trông,
Chưa tới sự
thật bằng chân,
Hãy xem là những
ảnh hình hư không.
Là người thật
điều chàng trông,
Bỏ đây vì họ
quên từng ước mong. 30
Hãy nói chuyện
nghe và tin.
Ánh sáng sự
thật, họ thêm hài lòng.
Rời xa ánh sáng
chớ nên.”
Tôi liền hướng
tới linh hồn dường như,
Nóng lòng trò
chuyện từ lâu,
Như đang kích
động, khát khao mong chờ.
“Ôi hồn ánh
sáng sinh ra,
Không thể hiểu,
nếu không qua nơi này.
Đời vĩnh hằng
êm dịu trôi,
Tôi rất vui, nếu
biết người rõ hơn. 40
Về số phận
và họ tên.”
Mắt cười linh
hoạt nàng rằng : “Chúng tôi,
Từ tâm không
đóng cửa mời,
Yêu cầu chính
đáng ở nơi ý người.
Hơn nữa phù
hợp ý Trời,
Trên trần trinh
nữ, tôi người nữ tu.
Nếu ký ức
người nhớ ư,
Tôi không dấu
diếm phong tư tuyệt trần.
Tôi Piccarda, anh
nhận chăng ?*
Ở đây giữa
những người chân phúc này. 50
Vui sao tinh cầu
chậm quay,
Tình tôi nung nấu
tháng ngày riêng trong,
Ý muốn của
Chúa Thánh Thần,
Chúng tôi sung
sướng vui trong lệnh Ngài.
Số phận chỉ
khiêm nhường thôi,
Ban cho vì bởi
chúng tôi nguyện lòng,
Đôi khi lơ
là hay quên.”
Tôi rằng : “
Trông dáng dung nhan bề ngoài,
Rực rỡ thần
thánh che người,
Đã làm thay đổi
dáng thời xa xưa. 60
Tôi đã chậm,
mới nhớ ra,
Những lời nàng
nói rõ là nàng thôi.
Dễ dàng hồi
tưởng trí tôi,
Hãy cho tôi biết
cõi người phước ân,
Có mong lên nơi
cao hơn,
Để thấy nhiều,
được yêu thương linh hồn.”
Nàng cười với
các linh hồn,
Trả lời
tôi giọng vô cùng sướng vui.
Như bồng bột
tình đầu đời.
“Hỡi anh em,
mộng chúng tôi dịu dần, 70
Trong khi đức
hạnh từ tâm,
Điều muốn đã
có, không thèm gì thêm.
Nếu mong muốn
lên cao hơn,
Sẽ mâu thuẩn
với ý lòng mà thôi.
Ngài đã định
cho chúng tôi.*
Điều anh có
thể thấy nơi chốn này.
Lòng bác ái,
luật lệ đây,
Nếu xem kỷ bản
chất thì hiểu thông.
Cốt yếu hạnh
phúc trong lòng,
Giữ mình trong
ý ước mong thánh thần. 80
Mọi ý đều
thống nhất chung,
Vương quốc nhiều
bậc, nhiều tầng thánh nhân.
Như các vương
quốc dương trần,
Mọi người đều
muốn điều Hoàng đế thôi.
Sự bình an trong
ý Ngài,
Nó là biển
cả rót vào ngàn sông.
Tất cả bản
chất Ngài ban,
Bây giờ tôi rõ
khắp cùng mọi nơi,
Trời Thiên Đường
cùng ơn thôi,
Đấng Tối Cao
tưới mỗi nơi thời khác nhau, 90
Như món ăn thỏa
mãn nào,
Nhưng với món
khác lại khao khát thèm.
Món này, món
kia, cám ơn,
Đó là lời
nói việc làm của tôi,
Để biết từ
nàng tấm vải thôi,
Mà nàng chưa
dệt đến thoi cuối cùng.
Đời hoàn hảo,
hạnh xứng danh,
Phu nhân cao cả”.
Nàng rằng: “Luật cao,
Áo khăn trần
thế đều theo,
Cho đến lúc
chết cùng nơi với chồng. 100
Luôn đón nhận
mọi lời nguyền,
Tình bác ái
hợp hòa niềm thú vui.
Tôi lúc trẻ trốn
trần đời,
Theo bà tự giam
áo chùng nơi tu hành.
Theo giáo phái
bà nguyện lòng,
Có người quen
điều xấu hơn lành quyến tôi.
Ra khỏi tu viện
vào đời,
Đời ra sao đó,
Chúa Trời biết thôi !
Ánh sáng rực
trước mắt người,
Ở mé bên phải
tôi thời rực mau, 110
Bao bọc ánh sáng
tinh cầu,
Những điều
tôi nói đúng sao với bà.
Nữ tu tước
bởi người ta,
Tấm khăn thánh
thiện choàng qua khỏi đầu.
Khi trở lại trần
đời đau,
Trái lòng, trái
với phong tư tốt lành.
Không bỏ tấm
khăn trong lòng.
Đó là ánh sáng
bà Hoàng Constance.*
Lần hai Souabe
cuồng phong,*
Sinh trận thứ
ba đó cuồng phong cuối cùng. 120
Nàng nói thế
rồi hát lên :
“Eve Maria kính
mừng” rồi biến đâu.
Như vật chìm
nặng nước sâu,
Tôi nhìn theo hướng
giờ lâu thẩn thờ.
Cho khi bóng nàng
khuất mờ,
Đến nơi dấu
hiệu ước mơ lớn này.
Và tôi quay lại
Bích Chi,
Nhưng nàng làm
choáng váng vì mắt tôi,
Thoạt đầu không
chịu nổi rồi,
Khiến tôi chậm
lại những lời hỏi thêm. 130
CHÚ THÍCH
1. Mặt trời
: ám chỉ nàng Béatrice.
18. Dante lầm tưởng
các linh hồn hiện ra là hình ảnh phản chiếu bóng người
nên đi tìm người thật.
49. Piccarda Donati,
chị của Forese, bạn của Dante (TT XXIII 48 và XXIV 72.89) cũng
là chị của Corso thủ lĩnh phe Guelfi Đen đã bị chết
thảm (TT XXIV 84-87)
Piccarda cũng là
bạn của Dante (TT XXIV 12) Dante đã hỏi Forese : “Hãy nói
tôi Piccarda ở đâu ?”
Thiên cầu quay
chậm nhất tức bầu trời Mặt Trăng.
75. Ngài định
chỗ chúng tôi tức Chúa Trời.
98. Phu nhân cao
cả : Nữ thánh Chiara di Assisi (1194-1253) đã nguyện tu theo
dòng thánh Francesco, người đồng hương của bà (Assisi)
và lập ra chi nhánh dòng tu phụ nữ, được gọi theo
tên bà là Dòng tu Clarisse được truyền bá nhanh chóng
khắp nước Ý.
108. Piccarda bị
quyến rũ bởi cuộc đời và dòng tu Chiara, đã trốn
vào tu viện và bị người anh bà dùng vũ lực lôi ra
khỏi tu viện.
118. Hoàng Hậu
Constance (1154-1198) con gái của Ruggero II, vua Sicile. Năm 1185
kết hôn ở Milano với Erico VI (trận cuồng phong thứ
hai ở Souabe), con trai Federico Barbarossa. Từ cuộc hôn nhân
này sinh ra năm 1194 vua Fédérico II (trận cuồng phong thứ
ba và cuối cùng), đến đây chấm dứt sự truyền ngôi
của dòng họ này. Dante dựa theo truyền thuyết nhân gian
gọi là trận cuồng phong. Ý này các nhà chú giải hiểu
theo hai hướng đối lập nhau: tích cực và tiêu cực.
|