LUYỆN
NGỤC HAY TĨNH THỔ ?
Năm 1274, khi
Dante lên 9 tuổi gặp cô bé Béatrice đồng tuổi,
cũng là năm Giáo Hội Thiên Chúa Giáo tại Hội Nghị
các Giám Mục Thế Giới lần thứ hai tại Lyon, thiết
lập ra một tín điều mới Pugatoire, được gọi là
Luyện Ngục. Cho đến lúc đó trong trí tưởng tượng
loài người sinh sống trên mặt đất, ngoài mặt
đất chỉ có cõi Thiên Đường trên cao cho người thánh
thiện, và cõi Địa Ngục dưới mặt đất nơi lửa nóng
vua Diêm Vương trừng trị những linh hồn tội lỗi. Thần
thoại Hy Lạp chia thế giới ra làm ba cõi: Thần Zeus
đóng đô trên núi Olympe cai trị cõi Trời và Người.
Thần Hadès ngự trị cõi âm và Thần Poséïdon cai trị
biển cả..
Trong trí tưởng
tượng Tây phương đương thời, Purgatoire Luyện Ngục cũng
là một cõi Địa Ngục, lửa cháy, hình phạt các âm
hồn. Dante đã cắt đứt truyền thống đó, ông mô tả
Purgatoire là một cõi êm ái trước khi đến Thiên Đường.
Giáo Sư Nguyễn Văn Hoàn trong bản dịch Thần Khúc có
lý khi dịch là Tỉnh Thổ khác với chữ Luyện Ngục
của người Thiên Chúa Giáo Việt Nam.
Sau khi đi qua
các vòng Địa Ngục từ trung tâm Đất đến bên ngoài,
trèo lên các dốc đá cao, bám víu vào các chùm lông
trên thân hình to lớn lạnh băng của Lucifer, một thiên
thần chống lại quyền lực kẻ sinh ra mình, nên bị rớt
xuống Địa Ngục. Rời Địa Ngục, Virgile và Dante có cảm
giác sung sướng như lạc vào Thiên Đường.
Vào một
bình minh chủ nhật mùa Phục Sinh năm 1300. Virgile và Dante
đi thuyền đến bờ biển Tiền Tỉnh Thổ.
Tĩnh Thổ
của Dante có hình ảnh là một đảo núi giữa biển
vùng băng giá, trong ánh sáng mặt trời, cư ngụ bởi
các Thiên Thần, có cung điệu thi vị của các nền nghệ
thuật : Điêu khắc, rộn tiếng hát ca, và gặp gỡ các
thi sĩ, Tĩnh Thổ là một nơi đã trở nên tốt và
nhẹ nhàng.
Nếu trí
tưởng tượng người Thiên Chúa Giáo lúc đó chỉ biết
có Âu Châu, miệng núi lửa Etna ở Sicile nước Ý, Puit
de Saint Patrick, những vòng xoán đi đến tận cùng Địa
Ngục, có thung lũng rộng tràn đầy ánh sáng thấy vua
Arthur ngủ trên một cánh đồng. Tỉnh Thổ được
tưởng tượng giống như là đảo quốc Islande ngày nay
gần vùng băng giá Bắc Cực và Thiên Đường trên
cõi các vì sao.
Dante đã tưởng
tượng từ lúc tạo thiên lập địa, lúc Lucifer từ
trên trời rớt xuống ở trung tâm đất trở thành cái
thang để leo lên. Khối lượng đất văng lên tạo thành
một quả núi trên biển bán cầu nam, không ai ở, đó
là Tỉnh Thổ, có đường vòng quanh biển, có rừng
vòng quanh, ấy là một thiên đường hạ giới.
Thử thách
để trong sạch linh hồn là việc leo lên núi. với nhiều
chặn đường khó khăn đi qua, tùy theo tội lỗi ít nhiều
trên trần đời. Tất cả các điểm của chặn đường
này được Dante mô tả, xác định gồm cả từ nơi bờ
bến các linh hồn được chỡ đến. Cửa sông Tibre thuyền
được các thiên thần tiếp đón đẫn đến bờ biển
Tiền Tỉnh Thổ. Đây là một sáng tạo hoàn toàn của
Dante, một không gian chuẩn bị trước khi leo núi để
trong sạch linh hồn.
Nếu Địa
Ngục được Dante tưởng tượng thiết lập gồm chín
vòng hố đi vào đất. Tỉnh Thổ là những vòng đi
lên núi, giống như khoảng giữa Lerice và Turbia. Lerice là
một lâu đài cổ trong vịnh La Spezia ở cực Đông, Turbia
là một thị trấn nhỏ ở gần Nice nước Pháp nay gọi
là La Turbie ở cực Tây bờ biển Ligure. Dante cố ý lấy
những địa danh này cách xa nhau mà thời Dante chưa có
đường giao thông nối liền, để tạo câu chuyện kể,
tưởng tượng của ông có vẻ thật.
Trước Dante,
trong suy nghĩ mọi người, chỉ có hai cực đối lập:
trắng đen, tốt xấu, phải trái, Thiên đường Địa ngục..
Tỉnh thổ là một trung gian giữa hai cực, nó kéo theo
một sự thay đổi các biểu tượng. Những Khúc Ca Thần
Diệu của Dante trở thành một sáng tạo Thần Học mới
trong thời đại của ông, một kinh nghiệm thi ca tiền phong.
Từ thể thơ ba câu tạo nên một nhịp điệu mới đến
cả nơi chốn, thời gian không còn là đêm vô tận
ở Địa ngục, không thấy ánh sao, trong Tỉnh Thổ dưới
ánh sáng mặt trời ngày và đêm thay đổi nhau liên tục.
Mở đầu
bằng một câu thơ tả không gian tuyệt vời. "Dolce color
d ́ oriental zaphiro" (Thi ca khúc I, câu 12) "Đông phương tỏa
ánh màu lam ngọc, lam ngọc là lam ngọc đông phương". Màu
lam ngọc saphir, gợi nên một thần diệu trong trí
tưởng tượng mọi người đương thời, những huyền
bí thần thoại trong kho tàng Ấn Độ và Trung Hoa: "Chuyện
ngàn một đêm lẽ" Dante chưa hề biết, dù nó đã có,
nhưng gợi nên một không gian trên mặt đất đầy quyến
rũ.
Dante bằng
sự tưởng tượng ba cõi Địa Ngục, Tĩnh Thổ và Thiên
Đường đã sáng tạo ra một thể loại văn học mới.
Là khởi đầu các loại truyện giả tưởng và khoa học
giả tưởng về sau. Nếu Homère tưởng tượng ra cuộc
phiêu lưu trở về từ thành Troie của Ulysse, trận
núi lửa động đất là đắm 11 chiến thuyền, chỉ
có thuyền Ulysse chạy thoát thành cuộc tấn công dân
khổng lồ Lestrygon, đánh đắm thuyền bắt thủy thủ ăn
thịt như xiên cá nướng. Những tiếng kêu con cá heo trong
đêm trên biển thành tiếng hát các nàng nhân ngư, quyến
rũ các thủy thủ, người nghe theo bị mê hoặc, bị kiệt
quệ tinh khí và chết thành các đống xương trắng xoá,
như Bồ Tùng Linh tưởng tượng các hồ ly tinh trong Liêu
Trai Chí Dị. Dante tưởng tượng cả ba thế giới có
thứ tự lớp lang, liên hệ với hành động, tội trạng,
công đức người khi sống trên trần thế, từ những
nhân vật trong Kinh Thánh, sách vở lịch sử đến nhân
vật thời đại ông. Dante đã ra vào thông thương giữa
sự thật và đời sống tâm linh, tri thức và tiềm
thức.
Dante đã khai
sinh một nền văn học mới, nghệ thuật mới, khác nghệ
thuật tả chân và tự truyện.. Không đọc Dante không thể
hiểu tác phẩm Cổng Địa Ngục của nhà điêu khắc Auguste
Rodin, không thể hiểu thơ Baudelaire, cũng như đi vào thế
giới hội họa của Picasso, Dali.. về sau. Không đọc Dante
không thể hiểu được bước đường dài của văn học
nghệ thuật Tây Phương vì sau nó thoát ra được sự
mô tả, tả chân những gì chung quanh.
Cầu
Thần nữ Thi Ca gợi thi hứng. Dante ngắm bốn vì sao Nam
Bán Cầu. Carton Thiên thần cai quản Tĩnh Thổ xuất hiện.
Nghi lễ tẩy trần trên bãi biển. Chủ Nhật Phục Sinh
ngày 10 tháng 4 năm 1300 buổi bình minh.
|
Buồm căng vượt
biển êm lành,
Chiếc thuyền
trí tuệ vượt trùng sóng xanh.
Bỏ lại sao biển
dữ hung,
Đệ Nhị vương
quốc hợp đồng ngợi ca.
Nơi hồn tắm
gội thanh tao,
Để xứng đáng
với Trời cao ngàn trùng.
Vần thơ chết
bổng phục sinh,
Nữ Thi Thần
hỡi, tôi dâng tâm hồn.
Calliope bỗng bay
lên,*
Hòa theo tôi giọng
ca êm tuyệt vời. 10
Tiếng chim sáo
sậu buồn ơi.*
Thứ tha tội
lỗi chẳng lời xót thương.
Dịu dàng lam ngọc
đông phương *
Không gian thanh
khiết trải trong vô cùng.
Đến tận chân
trời trong xanh,
Bắt đầu lại
thấy vui trong dạt dào.
Từ khi rời xứ
thảm sầu,
Tối tăm mặt
mũi, khổ đau nỗi lòng.
Hành tinh đẹp
gợi yêu thương,
Miệng cười
tươi gợi linh hồn phương đông, 20
Mờ phai Ngư Tinh
tiễn chân,*
Tôi quay tay phải
nhìn vùng cực cao.
Tôi trông thấy
bốn vì sao,*
Chưa ai trông, chỉ
người vào sơ khai,*
Bầu trời rộn
ánh sao vui,
Bắc phương băng
giá một trời cô đơn.
Chẳng trông sao
sáng nào hơn.
Khi tôi rời mắt
khỏi phương trời này.
Quay về cực
khác đổi thay,
Chòm Thần Nông
cũng khuất ngay mất rồi. 30
Một cụ già
hiện bên tôi,*
Nghiêm trang vẽ
mặt một người kính thương.
Như cha già trước
các con,
Bộ râu dài đã
điểm sương bạc màu.
Tóc dài buông
xỏa đều nhau,
Hai hàng buông
xuống từ cao ngực mình.
Bốn vì sao thánh
long lanh,
Làm cho rạng rỡ
trên khuôn mặt người.
Tôi nhìn cụ hướng
mặt trời :
"Anh là ai, ngược
dòng trôi mịt mù ? 40
Thoát chốn vĩnh
hằng ngục tù.
Cụ lời phúc
hậu râu cười rung rinh:
Ai dẫn anh, soi
đèn lồng,
Đưa anh rời khỏi
tận cùng ngục đen.
Ngục tù thung
lũng tối tăm.
Hay ở dưới
đó luật hình đổi thay ?
Luật mới ban
xuống trời này,
Nên kẻ phạm tội
được đày đến ta ?
Thầy hướng
đạo nắm vai xoa,
Bằng lời, bằng
dấu dặn dò nhỏ tôi. 50
Hãy cúi quỳ
gối tỏ lời.
Thầy rằng: Chắng
phải là tôi tự mình.
Một nương nương
cõi trời xanh,*
Thỉnh cầu tôi
giúp dẫn chân người này.
Nếu ngài muốn
tôi giải bày,
Ấy là sự thật,
điều này phận tôi.
Ý muốn cụ chẳng
trái lời,
Anh này chưa đến
tắt hơi đời tàn.
Nhưng đã gần,
vì cuồng ngông,
Vì thời gian
sống chẳng còn bao nhiêu. 60
Như lời tôi,
sứ mệnh trao,
Cứu anh tôi chẳng
cách nào khác hơn.
Anh đi đâu, tôi
dẫn đường,
Dẫn anh xem bọn
phạm nhân cõi trần.
Bây giờ muốn
thấy linh hồn,
Được tẩy tinh
khiết dưới quyền cụ đây.
Dài dòng bày
tỏ điều này,
Một vị đức
hạnh khiến sai từ Trời,
Dẫn anh nghe cụ
dạy lời.
Xin cụ chấp nhận
một người viếng thăm. 70
Tìm tự do bao
mến thân,
Vì tự do cụ
rời chân khỏi đời.*
Cụ biết vì
cái chết thôi,
Utica trút bỏ
đắng cay hình hài.*
Vì tươi sáng
một ngày mai,
Chúng tôi không
phạm luật nơi vĩnh hằng.
Anh sống, Minos
không giữ chân.
Tôi trong "Nhóm
mắt trung trinh cõi trời ".
Martia nhìn cụ
cầu lời,*
Trái tim thánh
thiện giữ lời nương nương. 80
Cho tình yêu, cụ
lượng tình,
Xin qua nơi cụ,
bảy tầng quản cai.
Ân huệ này,
tôi trình ngài,
Cõi trên
gửi cụ một lời tri ân.
Cụ rằng: Martia
thân thương,
Khi ta còn ở
bến bên kia bờ.
Mọi điều, nàng
thỏa lòng chờ,
Nhưng khi nàng
ở lại bờ kia sông,
Nàng chẳng lay
chuyển ta lòng,
Luật trời đã
định ta trong cõi này. 90
Dù nương nương
có đến đây,
Dẫn đường
lời nỉ năn này ích chi !
Chỉ cần cầu
nguyện đủ thì,
Hãy đi đi ! buộc
cói dây anh này,
Sợi cói mềm,
lau mặt mày,
Để xóa hết
sạch mọi tì vết nhơ.
Không thích nghi,
nếu mắt mờ,
Bởi sương mù
đến trước bờ cõi trên.
Các quản đạo
chốn thiên đường.
Cái đảo nhỏ
bé này quanh bến bờ. 100
Đằng kia nơi sóng
vỗ bờ,
Cây cói mọc phủ
đầy phù sa êm.
Nơi chẳng xum xuê
cây vòm,
Thân cây gỗ cứng
chẳng cùng sống đâu !
Không thể chịu
sóng đập vào,
Nhưng ở đây
nhớ, chớ nào quay lui.
Trời sắp lên
tỏ đường đi,
Lên núi theo dốc
trèo thoai thoải đường.
Cụ biến mất,
tôi đứng lên.
Không nói gì
được, chỉ ôm chầm Thầy. 110
Ngước đôi mắt,
đợi lời ngay.
Thầy rằng : Con
đến nơi này theo ta.
Lùi sau phía cánh
đồng xa,
Từ đây có thể
đi qua biển bờ.
Bình minh lan rộng
tinh mơ,
Đêm lùi dần
phía mây mờ xa xa.
Thì thầm sóng
biển bao la,
Chúng tôi đi bãi
bình sa vắng người.
Quay về khi lạc
đường dài,
Thấy an tâm, chẳng
còn hoài công đi. 120
Chúng tôi đến
chỗ sương mai,
Chống tia nắng
xuống bốc hơi đôi phần.
Tan trong gió thổi
dần dần,
Thầy tôi lại
đặt nhẹ nhàng bàn tay.
Xòe trên cỏ mượt
xanh dày,
Và tôi hiểu
được hành vi của Thầy.
Tôi đưa hai má
đầm đìa,
Mà Thầy phát
hiện những gì trong tôi.
Màu đen Địa
ngục bồi hồi.
Chúng tôi đi tiếp,
biển người vắng tanh. 130
Không ai trên biển
dong thuyền,
Hay quay về bến
cô thôn xóm chài.
Theo lời chỉ
dẫn cụ già,
Ôi tuyệt vời
! sợi cói đà chọn cho.
Cây bình dị mọc
bên bờ,
Mới vừa bị
ngắt lại chờ mọc ngay.
CHÚ THÍCH
9. Calliope. Một
trong chín Thần Nữ Thi Ca. Thần gợi hứng cho trường
ca và sử thi. Tên có nghĩa là giọng hát thanh tao.
11. Chim sáo sậu
(les Pies) Các cô con gái của vua Pierios, vua xứ Thessalie (một
vùng đất liền Hy Lạp ngày nay) đám chế nhạo các
Thần nữ Thi Ca trong lời hát, Calliope tức giận trừng
phạt thành chim sáo sậu.
21. Mờ phai Ngư
Tinh: Sao Vệ Nữ toả sáng làm bao phủ mờ nhạt cả chòm
sao Ngư Tinh, hai giờ trước khi mặt trời mọc.
24. Bốn vì sao
: Bốn đạo đức chính : Thận trọng, Công bằng,
Uy vũ và Điều độ. Cái nhìn của người đầu tiên
Adam và Eve trong vườn Địa đàng.
30. Đại Hùng
Tinh, Sao Thần Nông hình chiếc xe.
31. Cụ già đơn
độc : Carton d ́Utique (Utica) được xem như một người
thánh tử đạo cho tự do đạo đức và tinh thần. Sinh
năm 95 trước Tây Lịch, là người bảo vệ nhiệt thành
cho nền Cộng Hòa, tự tử năm 46 tTL sau khi César chiến
thắng.
63. Một nương
nương : Béatrice. Địa Ngục Thi Ca Khúc II.
72. Vì tự do
cụ rời chân khỏi đời : Ám chỉ việc Carton tự
tử, Dante xác định việc tự tử này là "sự bất
tử một linh hồn tự do." Phạm tội tự tử đáng lẽ
bị ném xuống Địa Ngục, nhưng Dante và Giáo Hội vẫn
kính trọng Carton và xem như là một vị Thần canh cửa
Tỉnh Thổ.
74. Trút bỏ hình
hài: thân xác.
79. Martia. Vợ
Carton đã có với nhau những đứa con xinh đẹp. Nhà hùng
biện Hortensius đề nghị Carton nhường Martia Carton đồng
ý. Hortensius chết, Martia xin trở lại với Carton, Carton
cũng đồng ý. Trong tác phẩm Convivo, Dante xem sự trở
về của Martia như sự trở về của Chúa các linh hồn
sau khi chết.
96. Cây cói. Tượng
trưng cho sự khiêm nhường giản dị. Đây là một tục
lệ của Tĩnh Thổ.
Ngày
lên trên đảo. Các thiên thần chỡ thuyền đến.
Gặp gỡ các âm hồn. Lời hát Casela. Carton lại xuất
hiện và bỏ đi.
|
Mặt trời đã
đến chân trời.
Đường kinh tuyến
đã vòng rồi bao quanh.
Jésusalem đến
đỉnh xanh,*
Đêm tối đã
phủ nửa vòng cầu bên.
Sông Hằng xuất
hiện sao Cân,*
Dần dần thoát
khỏi đêm đen trị vì.
Bầu trời trắng
và hồng tươi,
Nơi tôi đi đến,
sáng ngời bình minh.
Đổi màu cam
lên cao dần,
Chúng tôi vẫn
bước dọc bên cát vàng. 10
Như người đang
nghĩ lộ trình,
Óc tim đi mất,
thân mình còn đây.
Như người ta
thấy ban mai,
Hỏa Tinh đỏ rực
trong hơi sương dày.
Trên biển cả
phía trời Tây,
Bỗng nhiên xuất
hiện và tôi còn nhìn,
Một luồng sáng
biển bay lên,
Bay lên chẳng có
gì bằng, bay nhanh.
Tôi quay mặt, chăm
chú nhìn.
Để hỏi Thầy
hướng đạo cùng giải thông. 20
Ánh sáng càng
lớn chói chang,
Quanh nó xuất
hiện các bên lạ kỳ.
Cái gì trăng
trắng, hiểu gì ?
Và vật trắng
nữa dưới thì nhô ra.
Thầy im lặng
chưa nói ra,
Khi mảng trắng
rõ, hình là cánh bay.
Đó Thiên sứ,
Thầy hiểu ngay,
Thầy kêu: Hãy
khấu đầu quỳ, chắp tay.
Thiên sứ đã
đến nơi này,
Con sẽ còn thấy,
đến đây nhiều Thần. 30
Không thích phương
tiện nhân quần,
Không chèo, cũng
chẳng cánh buồm giăng lên.
Với đôi cánh
từ mông mênh,
Con xem ngài hướng
lên miền trời xanh.
Rẽ không trung
cánh vĩnh hằng,
Bộ lông bất
tử chẳng màng đổi thay.
Tiến gần lại
chúng tôi ngay,
Cánh chim thần
điểu tung bay rỡ ràng.
Mắt tôi chói
sáng ánh quang,
Cúi đầu chào
vị thần, sang biển bờ. 40
Lên một thuyền
gọn nhẹ chờ,
Nước không dâng
đến mạn, vô võ thuyền.
Đứng đầu mũi,
vị thiên thần,
Ánh hào quang
tỏa một vầng an nhiên.
Hơn trăm âm hồn
dưới chân:
" Đất Ai Cập.
Do Thái dân thoát rồi ! "*
Cùng hòa vang
tiếng hát vui,
Một chương thánh
vịnh, tiếp lời ngợi ca.
Thiên thần làm
dấu thánh cha,
Và rồi ngài
nhảy lên bờ đi ngay. 50
Nhanh như lúc đến,
vút đi,
Cả đoàn lạ
với những gì nơi đây.
Họ đưa mắt nhìn
mê say,
Như kẻ đến
cảnh mới ngây ngất nhìn.
Mặt trời vàng
trải mênh mông,
Như tên thiện
xạ phóng miền hoang vu.
Săn đuổi giữa
chòm sao Ngưu.*
Bọn mới đến
hướng chúng tôi hỏi rằng :
"Nếu các vị
đã biết đường,
Chỉ chúng tôi
hộ lối mòn lên non." 60
Virgile : Các vị
tưởng lầm,
Chúng tôi chẳng
thạo lối đường nơi đây.
Cũng hành hương
đến nơi này,
Chúng tôi mới
đến trước ngày không lâu.
Đường khác
gai góc thảm sầu,
Lên non giờ chỉ
như hầu trò chơi.
Các âm hồn nhận
thấy tôi,
Tôi vẫn còn
thở : "là người sống nhăn".
Tất cả tái
mặt ngạc nhiên,
Như có sứ giả
cầm cành ô liu. 70
Đám đông tò
mò kéo nhau,
Chẳng ai ngại
phải chen vào hỏi tin,
Thế nào, may
mắn hồn linh,
Đến đây say
đắm họ cùng ngắm tôi.
Quên cả làm đẹp
mình thôi.
Bỗng tôi trông
thấy một người chen lên.
Ôm hôn tôi bao
thiết thân,
Khiến tôi cũng
phải âm chầm làm theo.
Ôi hồn hư ảo
trong veo,*
Ba lần dang cánh
tay gieo ôm người. 80
Ba lần chỉ ôm
ngực tôi,
Sững sờ tôi
tưởng lộ nơi mặt gì,
Khiến âm hồn
cười bỏ đi.
Còn tôi bước
vội tức thì theo chân.
Dịu dàng hồn
bảo tôi dừng.
Lúc này tôi nhận
ra hồn cầu xin.
Dừng chân trò
chuyện xa gần.
Anh rằng:: Tôi
vẫn mến anh thuở nào.
Thân chết lòng
vẫn yêu sao,
Thế nên dừng
lại. Anh sao nơi này ? 90
- Casella, tôi sẽ
về đây,
Nơi quê sinh trưởng,
nơi này viếng thăm.
Còn anh, đã mất
bao năm ?
Hồn rằng :
Tôi chẳng tội hình gì đâu !
Dẫn ai, tùy thích,
khi nào,
Nhiều lần tôi
bị chối từ lên non.
Vì điều muốn
do chính tâm,
Thật ra chỉ mới
ba trăng qua rồi.
An lành, tất
cả lên thôi.
Do tôi quay lại
về nơi bãi bồi, 100
Nước sông Terero
mặn mòi,
Nơi tôi may mắn
được rồi nhận lên.
Thiên thần dửng
nơi cửa sông,
Nơi đây tiếp
nhận hồn trần luôn luôn.
Những ai không
đi Achéron,
Tôi rằng:
Luật mới chẳng làm anh quên.
Lời bài ca ngợi
yêu thương,
Lời ca xoa dịu
sầu vương cạn dần.
Lời ca an ủi
vững tâm,
Linh hồn chịu
với xác thân bao sầu. 110
Lòng đa mang bao
buồn đau,
Tình thương dẫn
dắt tim vào đường yêu.
Anh bắt đầu,
lời dịu êm,
Dịu dàng xúc
động tâm hồn trong tôi.
Thầy, tôi, và
đám hồn người,
Với anh đều
thấy an vui hài lòng.
Như không còn
chút bâng khuâng,
Chúng tôi yên
lặng nghe từng lời thanh tao.
Bổng cụ già
chợt hét to :
Linh hồn chậm
tựa rùa bò vì sao ? 120
Hãy nhanh lên núi,
cỡi nào xác thân.
Sao dừng lại,
sao phân vân,
Lớp võ này
thấy Chúa chăng được này ?
Như chim câu kết
chung bầy.
Lặng nhặt lúa
mạch, lúa mì vãi rơi,
Trên cánh đồng
bình yên thôi.
Không tỏ kiêu
hãnh rong chơi thường ngày,
Nếu điều hiển
hiện hiểm nguy,
Lập tức chúng
bỏ, tức thì bay đi.
Như bị điều
hệ trọng gì,
Một đoàn mới
đến nơi này bỗng dưng, 130
Mặc lời ca, chạy
lên non.
Người mới đến
chẳng thông đường vào.
Phần chúng tôi,
chẳng kém nào. 133
CHÚ THÍCH
3. Jésusalem
đến đỉnh xanh : Theo hiểu biết về địa lý thời
Dante. Mặt đất được ở chỉ có bán cầu bắc từ
nguồn sông Èbre đến lưu lực sông Hằng. Jésusalem
ở chính giữa.
Tây Ban Nha trưa
đứng bóng, Ấn Độ là nửa đêm. Jésusalem mặt trời
lặn.
5. Đêm dài vào
mùa đông đến đêm ngắn mùa hạ sao Cân xuất hiện trong
đêm.
46. Câu đầu Thánh
Vịnh CXIII nói đến sự kiện dân Do Thái thoát đời
nô lệ ở Ai Cập trở về miền đất hứa.
57. Chòm sao Ngưu
̣(Capricorne) ở gữa trên đỉnh Tĩnh Thổ, biến mất
bởi ánh sáng mặt trời.
91. Casella:
nhạc sĩ người Firenze thời Dante.
112. Tình yêu:
Câu đầu bài 3 Convivio.
TĨNH
THỔ
THI
CA KHÚC III
|
Tiền
Tĩnh Thổ. Tiếp tục con đường . Giải thích Dante
về bản chất thân thể. Nỗi lo lắng của Dante. Gặp
gỡ các linh hồn chậm chạp. Manfredi.
|
Đột nhiên bỏ
chạy âm hồn,
Tản lạc qua khắp
cánh đồng đi lên.
Sườn non phán
xét linh hồn.
Tôi đi sát vị
dẫn đường cậy tin.
Không có người,
ai dẫn chân,
Dắt tôi lên đỉnh
núi thần này đây.
Hình như người
cũng rứt ray,
Ôi lương tâm tế
nhị đầy thanh tao.
Một lỗi nhỏ
cũng xuyến xao,
Bước đi khi đã
hết bao vội vàng. 10
Khiến người
bớt vẽ trang nghiêm,
Trí óc tôi hết
buộc ràng vấn vương.
Nay khát vọng
đầy muốn ham,
Và tôi ngước
mắt lên ngàn non cao.
Vươn tới vời
vợi đỉnh cao,*
Mặt trời chói
lọi nắng đào sau lưng.
Tia sáng cản bởi
xác thân,
Vì tôi vật cản
của vầng ánh dương.
Tôi lo sợ quay
sang bên,
Sợ bỏ rơi, bổng
chợt mình nhận trông, 20
Một mình, mặt
đất tối tăm.
Thầy tôi quay
lại, hiểu lòng trấn an.
Tại sao con sợ
? Thầy khuyên.
Ta luôn luôn vẫn
bên con dẫn đường
Chiều xuống
nơi đó, chiều buông,
Lúc ta còn sống,
ta còn bóng ta.
Napoli có, Brandicio
xa,*
Nếu chẳng có
bóng trước ta thành hình.
Cũng đừng kinh
ngạc, thấy chăng,
Các bầu trời
chẳng cản đường sáng nhau. 30
Đấng tạo hóa
tạo thân sao,
Chịu đựng giông
bão, nóng cao, giá hàn.
Đạo đức thần
thánh tạo thân,
Chẳng muốn ta
biết sinh thành ra sao.
Thật điên rồ,
trí tuệ nào,
Có thể qua được
nẽo vào thiên thu.
Của Trí tuệ
Đấng Ba Ngôi,
Hãy bằng lòng
với phận người sinh ta.
Nếu người có
thể tự sinh ra.
Thì đâu cần
Đức Maria sinh thành. 40
Biết bao khát
vọng vĩ nhân,
Mơ ước vô ích
những mong ước này.
Dằn vặt vĩnh
cửu chẳng hay,
Ta nói Aristote
và này Platon,*
Nhiều người
khác cũng cùng,
Ước mơ như thế.
Thầy ngừng, ưu tư..
Cúi đầu đầy
nỗi lo âu.
Đến chân núi
chúng tôi từ đó lên,
Một dốc đá
dựng chon von,
Mà chân ngưởi
khó vượt đường lối ra. 50
Giữa Lerice và
Turbia,*
Hoang vắng, đổ
nát so ra chỉ là,
Bậc tam cấp
rộng dễ qua,
Nào ai biết phía
sườn đà dễ lên.
Không cần có
cánh bay lên.
Thầy tôi chẳng
bước đi thêm, Thầy dừng
Và khi cúi mặt
phân vân,
Thầm trù tính
xét con đường nào thông.
Tôi nhìn lên đỉnh
đá trên,
Ở phía trái,
đám âm hồn hiện ra. 60
Tiến gần nơi
chúng tôi qua,
Nhưng quá chập
chạp như là không đi.
Tôi rằng : Thầy
nhìn xem chi ?
Có thể nhờ
họ chỉ ngay lối đường.
Nếu ta không biết
gì hơn.
Thầy nhìn trầm
tĩnh, giọng thêm vững lòng.
Tiến gần, vì
họ chậm chân,
Một niềm hy
vọng tăng thêm con à !
Chúng tôi đi nghìn
bước xa,
Chỉ còn cách
nhóm kia là tấc gang. 70
Một hòn đá
ném tay vung.
Sát vào nhau họ
lại dừng chân lên,
Con đường đá
dốc chênh vênh,
Như khi nhìn thấy,
điều còn ngại nghi :
Hỡi linh hồn
tốt được chọn đây,
Virgilo nói: Cảnh
này ước mong.
Mọi người đều
đợi chờ trông,
Nơi núi đèo
thấp, con đường là đây.
Để vượt qua
đến nơi này,
Những ai không
muốn mất đi thì giờ. 80
Như khỏi chuồng,
một đàn cừu,
Một, hai ba, lại
ra vô cả bầy.
Hiền lành mắt
mũi thơ ngây,
Con đầu làm,
thế cả bầy làm theo.
Con đầu dừng,
chúng cùng nhau,
Giản đơn, lặng
lẽ, chẳng tại sao làm gì.
Cũng như thế
thấy nơi đây,
Đám đông hạnh
phúc nơi này chuyển qua.
Vẽ mặt nghiêm
chỉnh, thật thà,
Những kẻ đầu
thấy chói loà ánh dương. 90
Sườn phải tôi
che khuất ngang,
Khiến bóng tôi
trải đến tầng đá cao.
Họ ngừng lùi
lại xôn xao,
Những kẻ khác
cũng dừng theo lạ lùng.
Không hỏi nhưng
nghĩ giống chung.
Các vị không
hỏi, tôi xin rõ rằng :
Người này còn
sống xác thân,
Bóng anh, ngăn
ánh sáng trên đất bằng.
Đừng ngạc nhiên,
nên tin rằng :
Anh được ân
huệ cao xanh ban đầy. 100
Đang tìm vượt
qua dốc này.
Nghe Thầy nói,
cả đoàn người nể nang,
Vừa nói vừa
khoát tay rằng :
Hãy quay lại,
bước qua đoàn chúng tôi.
Một người hỏi
: Anh là ai ?
Vừa đi vừa
lại nhìn hoài mãi tôi.
Nhớ xem, đã
nhìn trên đời.
Tôi quay nhìn lại,
ngắm người kỹ hơn.
Tóc vàng, đẹp,
vẻ quý tôn,
Thẹo nhát gươm
xém một bên lông mày. 110
Tôi thành thật
thú rằng này,
Chưa bao giờ thấy
anh đây. Anh rằng :
Xem trên ngực
một vết thương,
Mỉm cười, Manfredi
tôi là,
Cháu Nữ Hoàng
Constanza,*
Tôi nhờ anh lúc
về nhà trần gian,
Con gái tôi, hãy
đến thăm,
Sicile và Aragon
vinh dự dự đẹp xinh mẹ hiền.*
Nói thật, dù
ai khác lòng.
Tôi đã bị chém
đâm xuyên thân mình. 120
Bởi hai nhát
kiếm tử vong.
Tôi khóc bày
tỏ lời lòng thứ tha.
Kinh khủng thay,
tội lỗi ta,
Vòng tay cao cả
mở ra tấm lòng.
Tiếp nhận lời
khẩn cầu lành,
Consenza Giám Mục
nếu còn đuổi ta.*
Theo Clément rút
phép thông công ta,
Trang sách Kinh
Thánh đọc ra rành rành.
Di hài ta đó
vẫn còn,
Nơi đầu cầu
đó ở gần Bénévent. 130
Đống đá nặng
khuất xác thân,*
Mưa dầm gió
cuốn vẫn còn thấy trông.
Ngoài vương quốc,
Verde bờ sông,
Ở đó mọi ánh
sáng trông chẳng còn,
Tình vô chung,
bởi lời nguyền,
Chẳng tiêu tan
được, mà còn tái sinh.
Niềm hy vọng
vẫn còn xanh,
Quả đúng lời
kẻ nghịch, hồn chết đi,
Chống Hội Thánh,
phút từ ly,
Ăn năn hối lỗi,
tội gì cũng không. 140
Bên bờ sông ba
mươi lần,
Phản nghịch thời
hạn cũng bằng thời gian.
Nếu cầu nguyện
thật thành tâm.
Thì ta rút ngắn
được thêm hạn kỳ.
Nếu anh có thể
nói chi,
Constanza con gái
nhân từ của ta.
Tình cảnh, luật
lệ xãy ra,
Người trần
sửa đổi tiến xa tâm tình. 148
CHÚ THÍCH:
15, Tỉnh Thổ
: Là nơi cao nhất hơn các núi trên trần thế.
27. Brandizio
(Brindes) nơi Virgilo chết, thế kỷ 19 trước CN dưới lệnh
của Auguste thi hài được chuyển đến chôn cất ở Naples.
44. Aristote, Platon
: Ngay cả những triết gia lớn cũng không đi vào sự
chân lý cuối cùng sự sống.
55. Lerice một
lâu đài cổ trong vịnh La Spezia cực Đông, La Turbie ở
cực Tây bờ biển Ligure, gần Nice.
114. Manfredi. Con
ngoại hôn của vua Fédéric II. Sau khi vua cha và anh là
Conrad được phong làm vua Sicile mất. Ông trở thành vua
của Sicilia và Napoli và nhận vương miện Palermo năm 1258,
tiếp tục đường lối chính trị của cha chống lại
Giáo Hoàng, bị rút phép thông công bởi Giáo Hoàng Clément
VII, Giáo Hoàng cầu cứu ông hoàng Charles d ́ Anjou một
lãnh chúa nước Pháp. Manfredi bị bại trận năm 1266 và
tử trận. Giám Mục Consenza cho đào mộ ông và vất
thi hài xuống sông Garigliono còn gọi là sông Xanh.
115. Nữ Hoàng
Constance : Con gái của Roger d ́ Altavilla, Vợ Henri VI.
Mẹ Fédéric II.
118. Niềm vinh
dự Sicile và Aragon. Vinh dự đây chỉ Nữ Hoàng Constance.
Con gái Manfredi cũng có tên là tên là Constance, mẹ Jacques
vua Sicile và mẹ Alphonse vua Aragon.
126. Giám Mục
Consenza nếu ông theo lòng bác ái của Thiên Chúa, thì
ông ta không thù hận bức bách Manfredi. Cuối cùng đã
có thái độ khoan dung và tha thứ cho Manfredi và chúng
ta thấy Manfredi có mặt nơi phòng chờ Tĩnh Thổ. Ký
ức và lòng kỳ vọng Manfredi về trần thế vẫn còn
sâu sắc, mãnh liệt.
131. Đống đá
nặng khuất xác thân : Charles d ́ Anjou, ngăn cản không cho
xây mộ, mỗi người của ông ném một tảng đá xuống
huyệt, trở thành một đống đá nặng.