THẦN KHÚC DANTE
(bài
11, Thi ca khúc XXVII, XXVIII,
XXIX,
XXX )
Những ca khúc thần diệu
của
Dante Alighieri (1265-1321)
Nhất
Uyên Phạm Trọng Chánh
chuyển
ngữ thơ lục bát
|
|
ĐỊA
NGỤC
THI
CA KHÚC XXVII
|
Vòng
thứ VIII. Ngục thứ 8 . Guido da Montefeltro. Nước Romagne.
Đối thoại với
Guido da Montefeltro. Vai trò Giáo Hoàng Boniface VIII. Một
con quỷ lý luận.
|
Lửa cháy thẳng
và yên bình,
Không nói gì
nữa xa dần chúng tôi.
Nhà thơ hiền
hậu thuận lời,
Khi ngọn lửa
khác tiếp thời đến sau.
Quay nhìn trên
đỉnh lửa cao,
Từ đâu không
rõ, phát vào âm thanh.
Bò Sicilien rống
trước tiên,*
Cũng là hợp
lý, tiếng còn kêu than,
Như tiếng chiếc
dũa tạo nên,
Nó rống tiếng
thét nhục hình đớn đau. 10
Đù được đúc
bằng đồng thau.
Như cắt da thịt
đớn đau xé lòng.
Chẳng đường
ra, chẳng lối ngang,
Những lời sầu
thảm từ trong lửa hồng.
Bằng ngôn ngữ
lửa hiện thân,
Như từ ngọn
lửa tìm đường lối đi,
Ngọn lửa rung
động lời chi,
Tiếng nói xuất
phát từ nơi lửa này:
Hỡi người xin
nhắn lời đây,
Tiếng Lombard một
phút giây tâm tình. 20
Rằng : Istra, nói
đi, chẳng phiền,
Bởi vì tôi đã
muộn màng tới đây.
Vui lòng nán lại
phút giây.
- Tôi vui lòng
gặp hồn này lửa thiêu.
- Người vào
địa ngục mù đui,
Từ La Tinh đất
nước nơi diệu hiền.
Từ nơi tôi mắc
lỗi lầm.
Nói tôi :
Romagne hoà bình, chiến tranh ?
Tôi sinh nơi đó
núi non.
Urbino đồi núi
phát nguồn sông Tever. 30
Nghiêng mình chăm
chú lắng nghe,
Đến khi Thầy
lại gần kề bên tôi :
Nói đi, anh người
La Tinh,*
Và tôi cũng sẵn
lòng câu trả lời.
Không chần chừ
tôi đáp lời :
Ôi âm hồn ẩn
náo nơi chốn này,
Romagne xưa cũng
như nay,
Không chiến tranh
bạo chúa, hay trong lòng.
Chẳng gì thông
báo lời thăm,
Ravenne vẫn thế
nhiều năm nay rồi. 40
Đại bàng Polenta
ấp tốt thôi,*
Với đôi cánh
rộng che trời Cervia.
Đất hứng chịu
nhiều gian lao.*
Cho quân Pháp đổ
máu đào bao năm.*
Vẫn còn đó,
móng vuốt xanh,
Verruchio, chó lai
già với thằng con mới này.*
Cho Montagna một
vố đau,
Xé con mồi có
khác nào tục xưa.*
Thành phố Lamone
và Santeno,
"Sư tử con trong
ổ trắng" cơ đồ trị dân.* 50
Đổi phe đảng
hè sang đông,
Savio đó bên sông
phố thành.*
Giữa đồng bằng
và núi non,
Sống đời chuyên
chế và vòng tự do.
Người là ai,
tôi cầu lời,
Chớ nên khe khắc
với tôi khác người.
Cho tên người
truyền lâu dài.
Sau khi ngọn lửa
phút giây gầm gừ,
Lửa hồng chao
đảo, lắc lư,
Một lời lại
cất tiếng như thầm thì. 60
Nếu rằng ta tin
trả lời,
Là người sẽ
trở về nơi dương trần.
Ngọn lửa chẳng
lay động, ngừng,
Mọi người đều
nói đúng rằng chẳng ai.
Từ đáy ngục
sâu nào có ai,
Vẫn còn sống
trở về nơi dương trần.
Đáp rằng chẳng
sợ ô danh,
Ta thầy tu, vốn
chinh nhân ban đầu.
Ta tin chuộc lỗi
lầm sau,
Có cơ sở đức
tin nao vững vàng, 70
Nếu vị Giám
Mục chẳng mang,
Kéo ta trờ lại
tộn ban đầu về.
Tại sao ta muốn
người nghe.
Khi còn xương
thịt chỡ che linh hồn,
Mẹ cho, nhưng hành
động luôn,
Chẳng là sư tử,
mà chồn cáo thôi.
Mọi mưu mẹo dấu
che đời,
Ta thông thạo mọi
nghề chơi thuộc lòng.
Khắp mặt đất
vang tiếng danh,
Đến khi ta tự
thấy mình lúc nao, 80
Mỗi cuộc đời,
mỗi kẻ nào,
Nên thu buồm,
cuộn dây neo bến thuyền.
Những điều
đè nặng tâm hồn,
Ăn năn hối hận
ta làm thầy tu.
Ôi điều đó
tốt bao nhiêu,
Là ông Hoàng
tử của nhiều tân Fariser.*
Mở cuộc chiến
tranh Laterano.*
Chẳng chống Do
Thái, chẳng chống nào Sarasin.*
Kẻ thù đều
người Chrétiens.*
Chiếc ngai Acre
chẳng ai riêng được dành. 90
Chẳng làm cỏ
đất Hồi Vương,
Chẳng kể gì
đến chức quyền tối cao.
Sứ mệnh thiêng,
dòng tu nào.
Làm người đeo
nó ốm bao hao gầy.
Như Constantin tìm
Silveste đây,
Trên đỉnh Soratte
chữa nguy bệnh cùi.
Người ấy tìm
lương y thôi,
Để chữa căn
bệnh cùa người ngạo kiêu.
Ông hỏi, ta chẳng
nói nhiều,
Bởi vì người
hỏi ra chiều rượu say. 100
Ông rằng : Chớ
sợ tin này,
Ta xóa tội, báo
tin này cho ta.
Làm sao hạ thành
Palestrina.
Ta cỏ thể mở
đóng cửa nhà trời thiêng
Khoá hai chìa
con biết chăng,
Người tiền
nhiệm chẳng dám trông giữ gìn
Điều nghiêm trọng
thúc đẩy thêm,
Là điều tệ
hại nếu im lặng lòng.
Rằng : Đức Cha
xóa tội con,
Những điều
phạm tội đầu tiên lỗi lầm. 110
Hứa nhiều nên
thực hiện nhanh,
Thì người sẽ
chiếm danh thành, ngôi cao.
Thánh François
tìm ta nào,
Khi ta đã chết,
hắc thù cản ngăn,
Quỷ rằng : Xin
có chớ mang,
Chúa gây cho nó
điều còn hại hơn.
Phải nhập bầy
nô lệ thần,
Vì nó cho những
lời khuyên phản loàn.
Tôi nắm tóc
nó tội hành,
Chẳng lòng hối
hận thì không tha hồn. 120
Dục vọng hối
hận không chung,
Mâu thuẫn đó
mãi mãi không dung hòa.
Ta tỉnh ngộ,
khốn nạn ta,
Quỷ thần đó
túm tóc ta bảo rằng :
Người chẳng
nghĩ: Ta nhà lý luận học chăng ?
Rồi dẫn ta đến
trước thần Minos,
Chiếc đuôi quấn
tám vòng vo,
Trong cơn giận
dữ thét to rống rằng :
Tên tội lỗi
này lửa tha vần.
Và người thấy
đấy ta hành tội mang. 130
Hắn đi trong bước
than van.
Sau khi kết thúc
thở than một mình.
Xa dần ngọn lửa
rỉ rên,
Trên đỉnh lửa
nhọn bập bùng quẹo quanh.
Thầy và tôi
lại lên đường,
Lên trên mõm đá
cầu vòng bắc ngang.
Bắc qua hố ngục
nợ trần,
Những hồn tội
phạm gieo mang bất hoà.
CHÚ THÍCH:
7. Trong truyện
thơ Odyssée, nhân lúc Ulysse vắng mặt, các bạn đồng hành
vì đói đã xẻ thịt bò thần Sicilien ăn nên thần trả
thù làm cho đắm tàu cả thủy thủ đoàn chết hết trừ
Ulysse. Bò thần khi chết các mảnh thịt nướng trên lửa
vẫn còn rống vang. Tượng bò thần bằng đồng thau
rỗng bò Phalaris của bạo chúa Agrigente để nhốt kẻ
phạm tội, sơn đỏ.
33. Nước Ý.
41. Polenta. Gia huy
là "một con đại bàng" của lãnh chúa Ravenne từ năm
1270, cai trị đến vùng Cerva trên Adriatique.
43. Đất hứng
chịu nhiều gian lao : Forti quân đội đào tạo bởi người
Pháp, gửi bởi Giáo Hoàng Martin IV thảm bại ngày 1 tháng
năm 1282 bởi Guido de Montefeltro. Các lãnh chúa Forti là Ordelaffi
gia huy "con sư tử xanh."
46. Con chó lai
già và thằng con mới : Malatesta de Verruchio và con Malatestio.
47. Montagna
thủ lãnh phái Gibelin mà Matesta đã giết.
48. Bị xé xác
ở Rimini.
49. Thành phố
Lamone và Santerno: Feanza và Imola.
50. "Sư tử con
trong ổ trắng": Maghinardo Pagani de Susinana gia guy là con sư
tử màu xanh nhạt trên cánh đồng trắng.
52 Savio chảy bên
sông phố thành : Cesena.
67. Chinh nhân sau
là thầy tu : Guido de Montefeltro thủ lãnh danh tiếng
phái Gibelin, thắng nhiều trận phe Guelfe, bị rút phép
thông công, ông ta nhiều lần xin hòa với Giáo Hội La
Mã, ông vào dòng tu Thánh François
85. Ông Hoàng
các tân Pharisiens. Giáo Hoàng Boniface VIII.
86. Gần Latran,
ở Rome, giữa lòng Ki Tô giáo. Cuộc chiến chống lại
Colona.
94. Như Constantin
cho vời Silveste: Huyền thoại được biết thời Trung
Đại thế kỳ thứ IV Constantin mắc bệnh cùi nằm mơ thấy
các môn đồ của Chúa là Pierre và Paul gửi đển Giáo
Hoàng Sylvestre, ẩn cư dưới núi Soratte gần Rome để
trốn tránh bị cấm đạo. Sylvestre chữa lành Constantin
và rửa tội cho nhà vua.
102. Palestrina :
Thành trì Orsini.
112. Thánh
François d ́ Assise.
ĐỊA
NGỤC
THI
CA KHÚC XXVIII
|
Tầng
Địa Ngục thứ VIII, Ngục thứ 9. Bọn chia rẽ và ly gián
tôn giáo. Cuộc gặp gỡ với Mahomet. Pier della Medicina. Bertrand
de Born.
|
Nào chỉ có thể
không vần,
Kể cho đầy
̣đủ máu hồng, vết thương.
Dù lập lại
việc tôi trông.
Bao nhiêu ngôn ngữ
đều không diễn lời.
Vì tư tưởng
và ngôn lời,
Không đủ thấu
hiểu tận nơi mọi điều,
Toàn dân họp
đủ bấy nhiêu,
Puglia sôi động,
bao điều xãy ra,*
Từng đau đớn,
máu đổ sa,
Cuộc chiến dài
tựa dân Troie thủ thành.* 10
Góp bao lợi phẩm
chiến công,*
Tite-Live chép sử
sai lầm viết nên,
Kẻ còn đau đớn
vết thương,
Chống Ruberto Guiscardo
con đường đấu tranh.*
Kẻ còn gặp lại
xương tàn,
Ceprano đó ai dân
phản lòng.
Cả Puggliese và
Tangliacozzo.
Thắng không vũ
khí Alard lão già.
Cụt què chân
tay chìa ra,
Kẻ khác thân
trụi xót xa nào bằng. 20
So ngục thứ chín
khiếp kinh,
Dù cho lủng ván,
thùng lăn trật niền,
Không bằng lổ
hổng âm hồn,
Xẻ từ cằm đến
hậu môn lòng thòng.
Ruột lòng treo
giữa hai chân,
Thấy phêo phổi,
bao tử tròn tởm kinh.
Nơi thành phân
mọi thức ăn,
Khi tôi chăm chú
mãi nhìn xét trông.
Hắn nhìn, tay
mở ngực trần,
Bảo rằng xem đấy:
Ta thành thế nao ? 30
Xem Mahomet què
cụt thế nào,*
Ali trước mặt
đi vào khóc than.*
Mặt chẻ cằm
đến tóc trên,
Tất cả kẻ khác
người còn thấy chăng.
Lúc sống gieo
bao tiếng tăm,
Gây bao chia rẽ
nên đền tội đây.
Con quỷ phía sau
sắp bày.
Hung hăng dồn
mọi hồn ngay vào hàng.
Bằng gươm dọa
nạt ngang tàng.
Chúng tôi đi hết
ngục cong thảm sầu. 40
Các vết thương
khép lại mau,
Trước chúng
tôi lại gặp nhau quỷ sầu. :
Người là ai,
đứng trên cầu ?
Chắc là để
chậm lại sau, nhục hình.
Bị phán quyết
khi thú tội xong.
Thầy rằng : Cái
chết chưa cùng anh ta.
Không tội lỗi,
địa ngục sa,
Chỉ muốn kinh
nghiệm biết qua ngục hình.
Còn tôi đã chết
dẫn đường.
Thăm các địa
ngục bao tầng tận nơi. 50
Đó là sự thật
tỏ lời.
Trăm âm hồn đứng
nghe, ôi lạ lùng.
Dừng trong hố
chăm chú nhìn.
Ngạc nhiên quên
cả nhục hình, đứng coi:
Vậy người sẽ
thấy mặt trời,
Bảo Dolcin khiếu
nại, hẵy vui sẵn sàng.*
Theo chúng
ta sớm, nếu không,
Tích trử lương
thực coi chừng tuyết rơi.
Mang thắng lợi
cho Navarrais,
Nếu làm cách
khác khó thời thắng chi. 60
Mohamet nói những
gì,
Một chân cất
bước đi ra rồi,
Và chân trên đất
xa vời.
Một kẻ khác
đến,
họng người thủng đâm.
Mũi bị xẽ dưới
mày lông,
Hắn ta duy nhất
chỉ còn một tai.
Hắn dừng kinh
ngạc nhìn tôi,
Miệng thời há
hốc, trước nơi cả đoàn.
Một cái họng
máu đỏ lòm,
Rằng : Ồ ! người
chẳng có làm tội chi, 70
Tôi biết đất
La Tinh kia.
Bị lầm có lẽ
chỉ vì giống nhau.
Nhớ chăng Pier
da Medicina,*
Cánh đồng hiền
diệu nếu qua nơi này.*
Macaba trải rộng
đến Versenti,
Hai người ưu
việt Faro hay tin cùng,
Các ngài Guido
và Agiolello,
Nếu tiên liệu
được chẳng vô ích. Rằng :
Họ sẽ bị ném
khỏi tàu buồm,
Cổ bị cột
đá, chết đuối gần Cattolica.
80
Vì bạo chúa
phản bội, ác ma,
Giữa các đảo
Cipri và Maiolica,*
Thần Neptune chẳng
thấy tội vượt qua.
Của bọn
hải tặc, Argos giết người.
Kẻ phản bội
một mắt thôi,
Chiếm giữ thành
phố, chẳng ai dưới này,
Muốn chẳng bao
giờ ai đây,
Đến để thương
thuyết điều gì nữa đâu.
Chẳng chúc tụng,
chẳng nguyện cầu,
Chẳng che chỡ
họ gió lùa Focara. 90
Tôi rằng: Nói
rõ kia là,
Nếu tôi mang cõi
trần về tin ông.
Ai nhì̀n cay đắng
về ông.
Rồi thì, hắn
đặt tay ngang trên cằm,
Người bạn đường
rồi vạch mồm.
Thét rằng : Hắn
đấy, hắn không nói nào.
Tội nghi ngờ
đã rắc gieo,
César khẳng định:
"Việc nao sẳn sàng.
Sẽ chẳng thành
nếu hoãn làm."
Ô hay hắn kẻ
vô cùng tởm kinh. 100
Lưỡi bị cắt
từ họng mồm,
Curron xưa đã
nói năng lắm lời.
Kẻ khác tay cụt
cả hai,
Giơ hai tay cụt
trong trời tối đen,
Cao hơn mặt, vấy
máu bầm,
Hắn gào : Xin
nhớ đến gùm Mosca,
Than ôi lời nói
gian tà,
Kẻ gieo đau khổ
dân nhà Toscan.
Tôi thêm: Chết
cả giống dòng,
Hắn bao đau khổ
gây càng khổ thêm. 110
Bỏ đi, một gã
buồn, điên,
Còn tôi đứng
lại nhìn thêm cả đoàn.
Có điều gì
tôi hãi hùng,
Một mình cảm
thấy, chẳng bằng cớ chi.
Nếu không trấn
tỉnh tâm này,
Vốn là bạn
tốt cho người tự do.
Là áo giáp chỡ
che cho.
Tôi sống thực
tế, còn chờ thấy trông.
Một cái thân,
không đầu đi,
Như những kẻ
khác sầu bi một đoàn, 120
Hắn nắm tóc,
xách đầu lên,
Hai bàn tay tựa
như mang đèn lồng.
Đầu nhìn chúng
tôi, than rằng :
Từ mình, mình
lại hoá thành đuốc đi.
Là hai trong một,
một thành hai.
Làm sao biết
được lệnh Ngài xanh cao.
Khi hắn đến
đúng chân cầu,
Hắn giơ tay với
cái đầu lên không.
Để lời gần
chúng tôi hơn.
Hãy xem trừng
phạt khiếp kinh tôi làm. 130
Anh còn sống
thăm âm hồn,
Thử xem hình
phạt nào còn lớn hơn.
Cho tôi, anh hãy
báo tin,
Bertram dal Bornio
ắy tên tôi là.*
Dâng vua trẻ lời
xấu xa,
Làm cha con họ
hoá ra hận thù:
Architofel lời
hiểm sâu,
Absalon và David
Đối đầu chống nhau.
Vì chia hai kẻ
gần nhau,
Ta mang ôi hỡi
! cái đầu lìa thân. 140
Lẽ ra đầu phải
ở trên,
Với ta hình luật,
tội danh ngang tầm. 142
CHÚ THÍCH
8. Puglia sôi động;
vùng vương quốc Naples thời Trung Cổ.
10. Dân Troie thủ
thành chống liên quân Hy Lạp trong mười năm. Troyens là
dân Romains vì họ là hậu duệ Énée, sau khi thành
bị hạ Énée dẫn dân chúng sang Roma.
Trong cuộc
chiến trừng phạt thứ hai, trận Cannes người chết Romains
và Carthaginos nhiều đến mức nhẫn tháo từ các ngón
tay chất thành đống.
14. Robert Guiscard
chiếm vương quốc Naples thế kỷ thứ IX.
16. Ceprano.
Vị trí chiến lược của vương quốc đã bỏ thành không
một trận đánh. Dante đã lầm với Bénevent nơi vua Manfred
chết với quần thần.
17. Taghiacozzo .
Chiến thắng Carradin, con Manfred.
18 . Alard de Valery
Mưu sĩ Charles Ier d ́Anjou.
31. Mahomet
người sáng lập ra đáo Hồi.
32. Ali : Ali tên
Abi Talib, con rễ Mahomet Năm 632 sau khi Mahomet
chết Hồi Giáo chia thành hai phái Chiite et Sunnites.. Ali
con rễ tín đồ trung thành thành phái Chiites. người
lãnh đạo Chiites là dòng dõi từ Ali và con gái Mohamet
(như Quốc Vương Maroc). Chiites chiếm đa số ở Iran, Irac,
Azerbaidjan, Bariin Abou Barkr vị tướng tiếp tục
truyền bá Hồi Giáo bằng gươm, ai không theo thì giết,
thành lập phái Sunnites chiếm 85 phần trăm đạo Hồi
trên thế giới.
56. Thầy dòng
Dolcin: Fra Dolcino Tornielli, de Novare. Điều khiển các thầy
dòng Frères apostoliques chủ trương làm mọi điều cấm
kị, kể cả với phụ nữ.. Giáo hoàng Clémenct V làm
một cuộc thập tự chinh chống hắn năm 1305. Dòng
thầy tu Dolcine cố thủ trên núi Zalello ở Piémont nhưng
bị thiếu lương thực và bị tuyết lớn kéo dài, hắn
phải đầu hàng Giáo hoàng.
73. Pier da Médicina:
Sống giữa Bologne và Romagne, cả đời gây chia rẽ dân
Bologne người này chống lại người khác.
74. Cánh đồng
hiền diệu: La Lombardie.
76. Hai người
ưu việt Fano : Guido del Cassero và Angiolello da Carignano. Bị
bỏ vào bị và cột đá ném xuống biển theo lệnh của
Malatestinom bạo chúa Félon. (Enfer XXVII 46-48)
80. Cattolica giữa
Pesaro và Rimmi, trên Adriatique.
82. Đảo Chypre
và Majorque.
84. Argos tên gọi
Hy Lạp trong cuộc chiến thành Troie.
96. Curion kềm
kẹp dân chúng thành Rome. Thúc đẩy Cészr vượt Rubicon.
106. Mosca dei Lamberti.
người Firenze sau lời cố vấn của hắn Amidei và đồng
bọn giết Buondelmonte nhân lễ phục sinh năm 1215,
là nguyên nhân các bất hoà tại Firenze.
134, Bertrand de Born
Lãnh chúa lâu đài Hautefort ở Périgord nước Pháp, sống
giữa thế kỷ XII. Cũng là một thi sĩ du ca nổi tiếng.
Dante xem là một thi sĩ làm thơ chiến tranh trong De Vulgari
Eloquentia và Convivio. Hắn gây chia rẽ giữa vua Henri II và
con là Henri III nước Anh.
ĐỊA
NGỤC
THI
CA KHÚC XXIX
|
Vòng
thứ VIII, ngục thứ 10 . Những kẻ làm đồ giả. Làm
giả vàng bạc, biến chì thành vàng, bị phủ đầy
ghẻ và phong cùi. Griffolino d ́Arezzo - Alberto de Sienno.
|
Đám đông đủ
loại vết thương,
Làm tôi xúc động
trên đường, mắt trông.
Khát khao bật
khóc trong lòng,
Nhưng Virgile bảo
: Con nhìn gì chăng ?
Tại sao mắt cứ
chăm chăm,
Cụt què buồn
bã hồn âm dưới này.
Không thể tất
cả ngục đây,
Thấy được
tất cả nơi này được chăng ?
Hai mươi nghìn
dặm lũng vòng.
Vì vầng trăng
đã dưới chân ta rồi,* 10
Chỉ còn ít thời
gian thôi,
Còn nhiều cái
khác con thời chưa thăm.
Tôi rằng : Thầy
đã lưu tâm,
Lý do đã khiến
con tìm muốn xem.
Cho con nén lại
chút xem.
Thầy vẫn tiến
bước, tôi luôn theo người.
Thầy hướng
đạo bước thay lời,
Tôi thêm rằng:
Ấy trong nơi ngục này.
Con mong muốn kiếm
tìm đây,
Con tin có một
hồn đầy họ con. 20
Khóc than đền
tội lỗi lầm.
Rồi Thầy tôi
nói : Để lòng làm chi !
Bận tâm về
hắn làm gì,
Quan tâm điều,
khác xá gì hắn đâu.
Ta đã thấy hắn
chân cầu,
Hằn học, chỉ
chỏ con, nào biết cho.
Ta nghe gọi tên
Geri del Bello,*
Nhưng trong lúc
đó con lo bận lòng,
Altaforte lâu đài
chủ nhân,*
Con không nhìn
thấy, hắn dông đi rồi. 30
Thưa Thầy: Ông
chết dữ thôi,
Đến nay cũng
vẫn chưa ai trả thù.
Ai cũng chịu nhục
chung điều,
Khiến ông khinh
bỉ con nhiều, bỏ đi.
Không nói với
con, con tự suy.
Điều này càng
khiến con đầy thương tâm.
Chúng tôi đến
chỗ đầu lên,
Trên mõm cầu
đá nơi còn thể trông.
Thung lũng kia tỏa
sáng hơn,
Chúng tôi đã
đến ngục giam cuối cùng. 40
Hố thảm sầu
kẻ giam cầm,
Hiện ra tất
cả trước tầm mắt tôi.
Tiếng kêu lạ
xé lòng thôi,
Nỗi đau như ngọn
lao dài xót thương.
Hai tay bịt kín,
tai ôm,
Như nỗi đau các
nhà thương thấy cùng,
Val de Chiana, Maremme
và Sardaigne.*
Từ tháng bảy
đến tháng chín ở cùng một nơi.
Cùng một lúc,
một ngục thôi,
Người ta còn
thấy các mùi bốc lên, 50
Từ thối rữa
các tay chân.
Chúng tôi đi đến
ngục thăm cuối cùng.
Đường đá dài
mé trái luôn.
Ở nơi đó chúng
tôi nhìn rõ hơn.
Trông dưới sâu
nơi Diêm Vương,
Toàn năng lãnh
chúa chẳng lầm luật công.
Hình phạt ghi
sổ tội hình,
Tôi nghĩ không
có nỗi buồn nào hơn.
Nhìn Egina bệnh
toàn dân,*
Một bầu chướng
khí đầy tràn không gian. 60
Cả loài vật
đến côn trùng,
Đều chết, dân
cổ đại còn về sau.
Các thi sĩ đoán
chắc nào,
Từ giống loài
kiến, mầm nào tái sinh.*
Thấy đây thung
lũng tối tăm,
Âm hồn áo não
chất thành đống kia.
Kẻ nằm sấp,
kẻ vai kề,
Kẻ nằm ngữa,
kẻ bò lê, bò càn,
Bốn chân trên
đường tởm kinh.
Từng bước,
tôi chẳng nói năng được gì. 70
Nhìn nghe cả bệnh
nhân đây,
Họ không nhấc
nỗi nữa thay, thân mình.
Tôi thấy hai người
tựa lưng,
Như hai viên ngói
xếp chồng sưởi hong.
Đầu đến chân
vẩy ghẻ hòm,
Chưa bao giờ thấy
một bàn chải nhanh,
Bởi người hầu
chủ chờ mong.
Hay bởi kẻ chẳng
muốn làm thức khuya,
Bằng hai kẻ dùng
móng tay cào,
Cào vào mình
mẩy nhanh mau điên rồ. 80
Bởi cơn ngứa
chẳng cách mô,
Họ dùng móng
nhọn kéo vồ ghẻ ra.
Như con dao đánh
vẩy qua,
Một con cá chép
hay là cá to.
Nhìn một người
Thầy lắng lo :
- Hỡi anh dùng
móng tay vồ tuột da,
Móng tay như gọng
kềm kia,
Hãy cho ta biết
ai là người La Tinh,
Trong các anh. Và
móng tay mình
Sẽ làm hết
ngứa thỏa lòng luôn luôn. 90
- Hai chúng tôi
người La Tinh,
Tàn phế ông
thấy. Rưng rưng khóc ròng.
Nhưng các ông
là ai mà hỏi thăm ?
Vị Thầy hướng
đạo lời rằng : Ta đây,
Cùng anh còn sống,
đến nơi này,
Phiêu du địa ngục
đá này, đá kia.
Thăm Địa ngục
nhiệm vụ chia.
Nghe vậy họ chẳng
dựa, lìa cách thân.
Quay về tôi họ
hỏi thăm,
Tình cờ một
số khác cùng lắng tai. 100
Thầy tốt lòng
lại gần tôi :
Hãy nói với
họ những lời con mong.
Nghe Thầy, tôi
bắt đầu rằng :
Mong rằng kỷ niệm
các ông mãi cỏn.
Hồn người,
thế gian đầu tiên,
Nhưng đã sống
được qua ngàn ánh dương.
Các anh là ai
? Đâu phố phường ?
Mong rằng hình
phạt khiếp kinh tởm này,
Không ngăn các
anh tỏ bày.
- Tôi Arezzo, anh
này Albert de Sienne.* 110
Tôi tội ném
vào lửa hồng,
Tôi ở đây lại
không cùng lý do.
Tôi rằng : Thực
nguyên do nào ?
Rằng : Tôi biết
nhảy bay vào không trung.
Còn hắn, tò
mò kém tinh,
Hắn muốn tôi
dạy tài năng đó mà,
Tôi không dạy
thành Dédale ra,*
Hắn làm tôi chết,
kẻ tà con nuôi,*
Mười ngục ̣đây,
ngục thứ mười,
Cho kẻ làm giả
kim nơi cõi trần. 120
Minos kết án
chẳng lầm.
Tôi nói thi sĩ
sai chăng bao giờ.
Người Sienne phù
phiếm chẳng thua,
Còn hơn dân Pháp
ở kề gần bên.
Một anh cùi khác
gần nên.
Lời rằng " Có
đúng trừ miền Stricca.*
Tiêu xài độ
lượng chăng là,
Nơi Nicolo phát
hiện ra đần đầu.
Đinh hương mùi
dùng biết bao,
Trong vườn và
những hạt gieo nẩy mầm. 130
Trừ đất Cacia
Ascian,*
Với vườn nho
đất bao la cánh đồng.
Abbagliato có lương
tâm,*
Nhưng để
người biết ai từng giúp ngươi.
Chống lại Sienne
hãy nhìn tôi,*
Để cho bộ mặt
trả lời đúng nơi.
Anh thấy tôi hồn
Capocchio,*
Kẻ làm vàng
bạc bằng chì giả kim.
Tôi nhớ anh nếu
không lầm,
Người có bản
chất bẩm sinh tốt vời. 140
CHÚ THÍCH
10. Vầng trăng
dưới chân. Thời Dante quan niệm trăng mọc ở Jésuselem.
Địa ngục là
nơi đối cực, trăng mọc dưới chăn.
27. Geri del Bello
: Anh em cô cậu với cha Dante, giết người vì phản
bội và bị ám sát.
29. Altaforte:
Hautefort, Bertrend de Born lãnh chúa Hautefort.
47. Val di Chiana
: thung lũng giữa Arezzo và Montepulciano, cũng như Maremme và
Sardaigne thời Dante là những nơi dơ bẩn, nhiều chướng
khí sinh ra bệnh tật, bệnh truyền nhiễm.
59. Égina
hay Égine là một đảo nhỏ ở gần Athènes
theo thần thoại Hy Lạp bị cơn dịch hạch mang đến bởi
Junon (Héra) vì ghen tuông với Jupiter (Zeus) đã yêu tiên
nữ Égine, đã thay dân chúng chết bằng loài kiến hoá
thành người, les Myrmidons (Ovide). Achille là con vua Myrmidons.
110. Arezzo
: Griffolino, biệt danh là Bal làm chì giả vàng và làm
tiền giả.
117. Dédale; người
xây dựng Knossos lâu đài hàng trăm phòng, đảo Crẻte.
118. Người được
yêu như con. Giám Mục Sienne.
126. Stricca.
Dante mỉa mai Stricca de ́ Salimbeni cai trị Bologne từ 1276 đến
1286. Anh hắn là Nicolas là người đầu tiên phát kiến
ra cách dùng đinh hương ở Ý tạo ra nhiều món ăn ngon
ở Sienne.
131. Caccia d ́ Asciano:
gia đình giàu có Scialrnghi.
133. Eboui hay Abbagliato
nơi Bartolomeo de ́ Folcacchieri tuổi trung niên đã cai trị
nơi này.
137. Hồn Capocchio
người Firenze bạn học của Dante, khéo tay vẽ chân
dung hí họa. Chuyên làm đồ giả kim, tiền giả bị đốt
sống ở Sienne en 1293.
|
|