THẦN KHÚC DANTE
(bài
10 Thi ca khúc XXV, XXVI, XXVII)
Những ca khúc thần diệu
của
Dante Alighieri (1265-1321)
Nhất
Uyên Phạm Trọng Chánh
chuyển
ngữ thơ lục bát
|
|
ĐỊA
NGỤC
THI
CA KHÚC XXV
|
Địa
ngục thứ VIII. Ngục thứ 7 Những kẻ lừa đảo
Vanni Fucci,
Sự biến hoá
khủngkiếp của hai kẻ cắp.
|
Kẻ
cắp sau khi nói xong,
Hai tay hình quả
vả đưa lên trên trời.
"Chúa bắt lấy,
Ta cho Ngài."
Tôi từ phút
đó, rắn thời bạn thân.
Một con, cổ
hắn quấn quanh,
Như rằng : Mi chẳng
nói thêm điều gì.
Một con khác
quấn hai tay,
Nút vòng quấn
chặt rắn này trước thân.
Chẳng còn cựa
quậy tay chân,
A ! Pistoia , Pistoia
sao không quyết lòng ? 10
Biến đi ngay,
tro hóa thành,
Vì điều ác
vượt việc làm tổ tông.
Đi qua địa ngục
các vòng,
Chống Chúa hung
dữ, chẳng âm hồn nào.
Cả kẻ thành
Thèbes rơi nhào,*
Hắn chạy trốn
chẳng nói sao một lời.
Cuồng điên lũ
quỷ ngựa người,
Đâm kẻ vô đạo.
Chúng thời hét lên.
Tôi chẳng tin nữa
trong Maremme,
Lại nhiều loại
rắn hắn mang trên mình. 20
Đến tận mặt
nơi đầu thân,
Cõng trên vai,
phía ót vòng sau lưng.
Cánh dang rộng
một con rồng,
Gặp ai cũng sẵn,
lửa phun bất kỳ.
Thầy rằng :
Caco kẻ này,
Aventin núi cổ
sống đời trong hang.
Hắn làm hồ
máu chảy tuôn,
Hắn không theo
gót con đường anh em.
Sống trộm cắp
bởi mưu gian,
Cắp đàn gia súc
gần bên láng giềng. 30
Việc làm lươn
lẹo. Dứt luôn
Hercule lẽ đó
đã vung mũi chùy.
Định trăm đòn,
hắn chịu mười.
Lúc Thầy tôi
nói, hắn thời biến tan.
Bỗng hiện ra
ba âm hồn,*
Cả tôi và vị
dẫn đường chẳng hay.
Chúng kêu : "Các
người là ai ?"
Cuộc trò chuyện
giữa chúng tôi tạm ngừng.
Và chú ý đến
họ luôn.
Tôi không quen họ,
nhưng thường xảy ra. 40
Các điều đến
thật tình cờ,
Một đứa trong
bọn, bất ngờ gọi nhau.
Cianfa, nó đâu
nào ?
Để Thầy chú
ý xem sao kẻ này.
Đặt trên môi
tôi, ngón tay.
Nếu giờ bạn
đọc nghi đầy, chậm tin.
Điều tôi nói
chẳng lạ lùng.
Chính tôi chứng
kiến vẫn còn khó tin.
Khi tôi trông họ
mắt nhìn.
Phóng lên con rắn
sáu chân lao vào. 50
Một trong bọn
dính như keo,
Vào hai chân giữa
bám theo bụng mình.
Chân trước nắm
đôi tay trần,
Má này, má khác
mỏ luôn mổ vào.
Bám vào đùi
hai chân sau,
Cái đuôi lúc
lắc luồng vào háng chân.
Luồng vào chỗ
thận bên trong.
Chẳng cây tầm
gửi nào thân bám đầy,
Chặt như vật
kinh khủng này,
Dính vào như
cả hai đây làm bằng 60
Sáp nóng màu
sắc trộn chung,
Kẻ này, kẻ khác
không còn trước đây.
Sức nóng biến
hoá cả hai,
Trên bờ giấy
hiện ra thời nâu thâm.
Màu sắc chưa
phải là đen,
Và nơi đó sắc
trắng đang mất dần..
Hai tội nhân nhìn
kêu lên :
Ô hay ! Agnel
mày lại biến nhanh thế này.*
Không một, mày
chẳng còn hai
Hai đầu còn
lại một thôi, thế nào.
Hai diện mạo
trộn lẫn nhau,
Thành bộ mặt
mới, hai đều biến tan. 70
Hai tay thành hình
bốn phân,
Đùi với chân,
bụng với thân một phần.
Thành hai chân
tay lạ lùng.
Toàn bộ dáng
vẻ đầu tiên chẳng còn.
Hình ảnh quái
dị và không
Bỏ đi theo bước
chân chầm chậm đi.
Như tắc kè
dưới nóng bức oi.
Ngày nắng gắt
đổi theo thời bụi cây.
Như tia chớp qua
đường đi.
Hiện ra phóng
tới trước ngay bụng trần. 80
Rắn lửa cắn
hai kẻ còn,
Như hạt tiêu nhỏ,
màu hình xám đen.
Xuyên cơ thể
một tội nhân.
Nơi người nhận
được thức ăn đầu đời.
Trước mặt hắn
dưới chân rơi,
Kẻ bị nhìn rắn,
chẳng lời nói năng.
Ngáp dài, đứng
thẳng hai chân.
Như lên cơn sốt,
hay buồn ngủ đây.
Hắn nhìn con vật,
vật nhìn thay,
Hắn từ thương
tích, rắn ngay từ mồm, 90
Phun làn khói
mạnh đụng tuôn,
Xin Lucano im lặng,
chẳng nên nói dài.*
Sabello và Nasido
bất hạnh thôi,
Và lắng nghe những
lời tôi nói nào.
Taccia di Cadmo và
Aretusa Ovidio.*
Vì thơ biến
kẻ đầu ra suối nguồn,
Kẻ sau thành
rẵn, tôi chẳng ganh,
Hai thực tế
chẳng hoá thân bao giờ.
Chúng biến đổi
theo định luật thơ.
Rắn kia đuôi xẻ
làm hai như thìa. 100
Kẻ bị thương
nối chân kia,
Chăn và đùi
họp chẵng lià cùng nhau,
Nhanh trong một
khoảng khắc mau,
Chổ khớp nối
chẳng còn nào dấu trông.
Đuôi xẻ đổi
hình dạng dần,
Mất đi chổ
khác và da nó thành,
Nơi mềm chổ
khác cứng lên,
Tôi trông nơi nách
tay thun gọn vào,
Hai chân con vật
ngắn sao,
Lại dài theo mức
tay nào ngắn thun. 110
Hai chân sau vặn
xoán vòng,
Tạo ra bộ phận
người thường dấu thân.
Kẻ khốn khổ
mọc hai chân,
Trong khi làn khói
phủ màn cả hai.
Màu sắc mới
lông mọc dài,
Da kẻ này, lại
trụi hoài kẻ kia.
Kẻ đứng lên,
ngã kẻ kia,
Cái nhìn báng
bổ bám tôi chẳng sờn.
Cái mõm mỗi
bên thay dần.
Kẻ thì kéo mõm
về vầng trán, từ. 120
Chỗ các da thịt
còn dư,
Mọc ra hai cái
tai nơi má tròn,
Phần dư còn
lại mé trên,
Tạo thành cái
mũi theo bên mặt mày.
Đúng dưới phình
hai cái môi,
Cái cằm nhô nhọn
về nơi trước mình.
Thu hai tai vào
đầu trong.
Như con sên lại
thu sừng bò lên.
Một lưỡi linh
hoạt nói năng,
Xè đôi, lúc
lưỡi kia đang nhập thành. 130
Hồn hóa thú
hoang, khói tan.
Rít lên trốn
chạy lũng hoang ngục hình.
Kẻ theo thúc
khạc vào mông,
Cái lưng của
nó mới toanh quay mình.
Ta muốn Buoso
chạy. Hắn rằng :
Như ta đã chạy,
bốn chân, đường mòn.
Tầng ngục thứ
bảy tôi trông.
Đổi xác, lột
xác lạ lùng làm sao !
Xin lỗi, tôi viết
lúng túng thế nào.
Đôi mắt hổn
loạn trước bao sự tình. 140
Lòng can đảm
tôi lạc đường.
Ba âm hồn nọ
cũng không trốn nào.
Puccio Sciancato,
tôi nhìn chẳng ra,
Là kẻ duy nhất
trong ba âm hồn.
Đến cùng chẳng
đổi dáng hình,
Gaville kẻ khác
tâm tình ai bi. 146
CHÚ THÍCH :
2. Hai tay hình
quả vả : Các ngón hai bàn tay đưa lên trời xiên vào
nhau.
15. Kẻ thành
Thèbes rơi nhào : Capanée, xem XIV 46-72.
25. Cacus :
Theo ngụ ngôn thời Cổ Đại là một satyre, đã cướp
đàn bò bị Hercule đánh chết ở núi Aventin, để theo
dấu vết đã đi phía sau và kéo đuôi.
35. Ba âm hồn
: ba kẻ trộm ở Firenze.
43. Cianfà. Thuộc
gia đình Donati, thủ lãnh phe Đen. Chuyên mở tủ sắt.
67 Agnel: Brunelleschi
Agnello. Thuộc gia đình quý tộc Firenze lại trộm cắp
như trò thể thao. Agnello được biểu tượng như chiếc
bóng có sãu chân của bạn hắn Ciafà Donati. Buosa đổi
mặt với một con rắn khác là Francesco Cavalcanti.
92. Lucain viết
trong Pharsale, chuyện huyền thoại hai người lính quân Carton.
Sabellus và Nassidus trong sa mạc Syrie bị rắn cắn.
95. Cadmos. Sáng
lập thành Thẻbes hoá thành rắn. Tiên nữ Aréthus hoá
thành suối ở Syracuse.(Métamorphose, IV,V)
135. Busso . Busso
Donati.
143.. Puccio
Sciancato. phái Gibelin ở Firenze. Chân thọt và lễ phép.
146. Gavile. Làng
có thành lũy ở Arrno. Dân chúng giết những kè mà
Dante gọi là kẻ khác. Francesco Cavalcanti dẹp loạn tàn bạo,
làm cho nhiều người phải khóc cho Graville.
ĐIẠ
NGỤC
THI
CA KHÚC XXVI |
Tầng Địa Ngục
thứ VIII, ngục thứ 8. Những mưu sĩ nham hiểm
bị bao trong lửa. Gặp Ulysse (Uy Lĩnh), Ulysse kể lại chuyến
đi sau cùng và cái chết. |
Firenze hỡi, hãy
vui lên,
Cao cả trên đất,
cánh tung biển ngàn.
Danh tiếng vang
tận âm cung,
Ngục kẻ trộm
cắp, gặp năm người tài.
Làm ta hổ thẹn
lắm thay,
Thành phố chẳng
lấy việc này làm vinh.
Giấc mơ gần
sáng thật hơn,
Người sẽ học
được thời gian ngắn này.
Mọi bất hạnh
Prato, bao kẻ mong thay,
Những điều
xảy đến, nơi này thời gian. 10
Nó xảy ra vì
lẽ tất nhiên,
Tuổi càng cao
thấy lòng càng đớn đau.
Chúng tôi lại
đi, bậc thang cao,
Mà chúng tôi
đã gian lao xuống dần.
Giờ lại lên,
Thầy sau lưng,
Chúng tôi rong
ruổi trên đường vắng tanh.
Giữa đá tảng,
đá nhô cong,
Nếu không tay
chẳng dời chân bước gì.
Tôi đã mệt,
còn mệt khi,
Lòng còn nhớ
lại đường đi nơi này. 20
Khác lẽ thường
muốn lại đây,
Trí óc phóng
túng, đức thay dẫn đường.
Vận may thần
thánh ban ơn,
Ban cho năng khiếu
tôi không muốn thèm.
Như nông phu nghỉ
trên đồi nương,
Đuốc lửa tạo
hóa sáng trưng trời hồng.
Hiện ra dài,
ẩn náo ngắn hơn,
Ngày đàn ruồi
đến, thay đêm muỗi mòng.
Đom đóm thung
lũng bay sang,
Ngày hái nho đến,
nhà nông bừa cày. 30
Ngục thứ
tám rực đuốc soi,
Tôi nhìn xuống
đáy thấy nơi lạ kỳ.
Như con gấu rữa
hận gì,*
Chiến xa Elie,
bước đi khởi hành,
Vút bay đến
tận trời xanh,
Vút cao chẳng
thể phóng tầm mắt xa.
Thấy gì khác
lửa lập lòe,
Bay lên cao tựa
mây che nhẹ nhàng.
Cũng như thế,
lửa ngục hầm,
Bên trong chứa
một tội nhân cực hình. 40
Nhưng không thể
thấy gì trong,
Tôi lên cầu đỉnh
cố trông rõ nào.
Nếu không bám
đá chặt sao,
Thì tôi rơi tỏm
xuống vào vực sâu.
Thấy tôi nhìn,
chăm chú lâu,
Thầy rằng : Trong
ngọn lửa bao âm hồn.
Bị bao bọc, thiêu
đốt trong
Thưa Thầy ! tôi
đáp. Con mong lời Thầy,
Con tính hỏi,
dự đoán này,
Sự tất như
thế, việc bày thế nao ? 50
Kẻ trong lửa
tách hai nào,
Người có thể
giống làm sao lửa giàn,
Thiêu Étéocle
và em.*
Thầy rằng : Trong
đó nơi đang thụ hình,
Ulysse, Diomède
chung cùng,
Như cơn thịnh
nộ tam bành ngày xưa,
Họ đang than khóc
lửa to,
Về kế ngựa
gỗ, mưu mô hạ thành.
Giống nòi La
Mã nảy sinh,*
Họ khóc cái
chết nguyên nhân sự tình 60
Deidamie thương
nhớ Achille,*
Họ đền tội
phá tượng thần Palladium.*
Trong lửa họ
còn nói chăng ?
Thầy ơi ! giải
thích con hằng cầu mong.
Nghìn lời mong
đợi cầu xin,
Chớ từ chối
nỗi đợi trông nơi này.
Ngọn lửa đến
gần chia hai.
Lòng con muốn
đến trước nơi nghiêng mình.
Thầy rằng : Lời
thật đáng khen.
Tâm tình kính
phục ta lòng thuận ngay, 70
Nhưng con cẩn
thận lời này,
Một mình ta nói,
vì Thầy hiểu con.
Điều con muốn,
họ khinh thường,*
Họ người Hy
Lạp nên không thích lời.
Khi ngọn lửa
đến gần nơi,
Và Thầy tôi
chọn đúng thời điểm thay,
Tôi nghe Thầy
nói lời này :
Ôi một ngọn
lửa, các anh, hai trong cùng.
Tôi rất kính
phục các anh,
Kính phục nhiều
ít, tấm lòng tiếng danh. 80
Tôi viết ngợi
ca các anh trong thế gian.
Chớ bỏ đi, một
lời còn hỏi thêm:
Chết làm sao,
nơi đâu xã thân,
Tia sáng cao nhất
lửa hồng cổ sơ.
Lửa lay động,
thầm thì lời ,
Như đang trước
gió lung lay nói gì.
Ngọn lửa chao
lại đảo đi,
Như là các lưỡi
nói chi thay lời.
Một giọng chợt
nói ra thôi :
Sau khi che dấu
xa rời Circée, 90
Một năm gần
Gaète.
Trước Énée
đến đây và đặt tên.
Dù lòng dịu
ngọt của con,
Dù bao âu yếm
tình thương cha già,
Dù hạnh phúc
Pénélope cho ta.
Cũng không thắng
nỗi ước mơ nhiệt tình.
Thành người
thế giới thạo thông.*
Biết yếu hèn
với bản thân con người.
Ta xông pha ra biển
khơi,
Một con thuyền
với bao người bạn thân. 100
Những chiến
hữu xông pha cùng,
Bến bờ ta đến
tận cùng Tây Ban Nha,
Tới Maroc, đảo
Sardes.
Và nhiều biển
khác bao la quanh vùng.
Già, chậm, ta
bạn đồng hành,*
Khi ta đến tận
nơi vùng biển eo.
Nơi Hercule trồng
trụ báo hiệu bờ,
Xứ người cùng
tận, xa bờ vượt lên.
Về bên phải,
bỏ Séville,
Bên trái ta bỏ
vượt vùng Ceuta. 110
Rằng: Anh em, ngàn
trùng qua,
Hiểm nguy ta tới
được là phương Tây,
Chỉ còn chặn
đường ngắn đây,
Chặn đường
còn lại là ngay đích mà.
Chớ từ chối,
kinh nghiệm ta,
Theo mặt trời
đến đất xa vắng nào.
Chúng ta dòng
dõi thanh cao,
Chẳng sinh đề
sống đời nào thú hoang,
Mà theo hiểu
biết tâm hồn,
Ta lời ngắn gọn
nói cùng bạn thân. 120
Lòng nhiệt thành
cuộc viễn hành,
Dù ai muốn chẳng
thể lòng cản ngăn.
Quay mũi tàu lṣi
hướng Đông,
Mái chèo như
cánh bay cùng dại điên.
Nhấm về phía
trái luôn luôn,
Ban đêm tôi thấy
muôn ngàn vì sao.
Cực khác, cực
ta phía sau,
Dần chìm thấp
xuống biển nào xa xăm.
Năm ngày ánh
sáng, năm tối tăm,
Ánh sáng phía
dưới mặt trăng trắng ngà 130
Từ khi quyết
(d)̣inh vượt qua,
Chúng tôi nhìn
thấy núi xa thần nào.*
Còn cách xa vòi
vọi cao,
Tôi chưa từng
thấy nơi nào thế gian,
Lòng hân hoan,
biến khóc than,
Lốc cuốn một
ngọn dâng lên đất này.
Giáng mạnh mũi
tàu lăn quay,
Ba lần lốc xoáy
tròn xoay con tàu.
Lần thứ tư
chổng ngược nhào.
Tất cả chìm
xuống ý nào linh thiêng. 140
Biển khép lại
chúng tôi trong.
CHÚ THÍCH :
34. Con gấu rữa
hận : Chuyện tiên tri Elie. Bọn trẻ con từ Béthel nhạo
báng ông ta, tiên tri Élie nguyền rủa. Hai
con gấu từ rừng chạy ra xông vào đám trẻ và ăn thịt
42 đứa.(Roi, IV,II)
53. Étéore và
em tranh nhau ngôi vua thành Thèbes giết lẫn nhau. Thiêu xác
trên cùng một giàn hỏa, ngọn lửa chia làm hai,
55. Ulysse (Uy Lĩnh)
và Diomède (Đỗ Mạnh). Vua Ithaque và vua Argos. Hai anh hùng
trong thơ Iliade Homère, Thần nữ Athéné luôn luôn hổ
trợ Ulysse và Diomède. Trong thơ của Dante cho rằng hai người
cùng phạm tội, trong cái chết Rhésus, và làm đổ tượng
thờ Athéné. Trong Odyssée không phải Ulysse làm đổ tượng
thờ thần Athéné mà là Ajax bị trừng phạt khi trở
về bị chết đuối khi bám được vào bờ đá..
Trong Iliade, Diomède anh hùng đâm bị thương cả Thần Vệ
Nữ và Thần Chiến giúp cho phe vua Priam thành Troie.
59. Giống nòi
La Mã; Khi thành Troie bị hạ, Énée cháu vua Priam dẫn
con, cõng cha và dân chúng thành Troie trốn đi lập thành
Rome, họ trở thành thủy tổ dân La Mã.
61. Dé́idamie :
Nữ Thần Thétis, mẹ Achille không muốn cho Achille tham dự
cuộc chiến thành Troie, vì biết trước số phận Achille
chiến công vang dội muôn đời, nhưng sẽ chết vì mũi
tên bắn trúng gót chân, nhược điểm tử vong của Achille
mình đồng da sắt, do bà nắm chân Achille tôi trong
nước sông Styx mà không nhúng được gót chân, Bà che
dấu Achille giả dạng làm công chúa nơi vua Syros. Achille
yêu Déidamie con vua Syros và có con Néoptolème. Ulysse
mưu kế giả dạng làm người buôn nữ trang và vũ khí.
Achille không thích nữ trang chỉ mua vũ khí nên bị lộ
diện, phải xuất chinh đi đánh thành Troie. Sau khi Achille
chết Néoptolème thay cha ra trận và chiến thắng quân
Troie. Trở về cưới con gái vua Ménélas và Hélène.
Télémaque, con Ulysse khi đi tìm cha có dự đám cưới
này. Câu Déidamie thương nhớ Achille, không rõ ý của Dante.
Phải chăng Ulysse có tội, trong số các tội phải xuống
Địa Ngục, vì khám phá Achille giả gái, Nếu Achille không
tham gia cuộc chiến chàng sẽ trở thành vua và chết
già với vợ Déidamie và con, không ai nhắc đến.
73-74. Dante muốn
tỏ lòng kính phục trước Ulysse và Diomède. Virgile không
muốn Dante nói chuyện với Ulysse và Diomède. Vì tiếng
Ý đối với tiếng Hy Lạp thời Cổ Đại là tiếng
dân tộc man rợ kém văn minh. Tiếng Ý là ngôn ngữ của
con cháu Énée và dân thành Troie đến Roma. Virgile
là trung gian giữa Homère và Dante. Trong Odyssée bọn cầu
hôn chết kiện Ulysse dưới Địa Ngục nhưng Phán
Quan xét xử là Vua Agamemnon và Achille xử thắng kiện
Ulysse và ca ngợi tấm lòng trung trinh của Pénéloppe. Dante
ở đây còn cho Ulysse bị hành tội dưới Địa Ngục.
90. Từ giả Circé
(Phù Lê). Tiên nữ phù thủy trong Odyssée. Dante lấy
từ một đoạn trong Métamorphoses của Ovides. Macarée, một
bạn đồng hành của Ulysse kể cho Énée. Sau một năm
ở nhà Circée, vì già yếu và chậm chạp, nên không
theo Ulysse trở về Ithaque. Macarée ở lại nhà Circé
nên sống sót. Các đồng hành Ulysse đều chết trong
chuyến về trừ Ulysse.
91. Gaète:
Vú nuôi Énée, chết nơi này. (Ẹnée VII).
97. Dante gán cho
Ulysse ước vọng khám phá ra thế giới mới Châu Mỹ,
đi khỏi eo biển Gibaltar vào Đại Tây Dương, và thất
bại. Trong Odyssée, Ulysse trở về sống sót một mình,
ở đây Dante lại cho Ulysse tiếp tục đi với các bạn
đồng hành từng chiến đấu nơi thành Troie.
107-108. Theo thần
thoại Hy Lạp Hercule (Héraklès, Hùng Anh Kiệt) đặt ở
eo biển Gibraltar giữa Tăy Ban Nha và Maroc hai cột đá
không ai có thể đi qua. Thời Cổ Đại cho rằng thế giới
hình vuông có con sông Đại Dương rất lớn bao quanh ra
khỏi sông là rơi vào Địa Ngục.
131. Theo truyền
thuyết thời Trung Cổ. Núi thiên đường trần thế đặt
trong Luyện Ngục bởi Jésus Christ. Trong chương này
Dante không theo Homère, mà theo một truyền thuyết ở
vùng Địa Trung Hải.. Sénèaue và Servius đã nói đến
giả thuyết một truyện kể Ulysse không chết già ở
Ithaque mà tiếp tục phiêu lưu và biến mất khi qua khỏi
hai trụ đá Hercule vào Đại Tây Dương. Dante tưởng tượng
cảnh Ulysse đắm tàu chết trong cơn lốc khi ra khỏi trụ
đá Hercule..
|
|