THI
CA KHÚC II
TÓM LƯỢC.
Đăng
Tử (Dante) do dự, Việt Sinh (Virgile) trấn an chàng. bảo
rằng Bích Thi (Béatrice) xuống cõi Minh Phủ (Limbes) nhờ
ông cứu giúp chàng. Dante lấy lại can đảm.
Ngày
qua trời lại tối tăm, (1)
Muôn
sinh vật trút nhọc nhằn trần gian.
Tôi
vào cuộc chiến, lên đường,
Lòng
tôi ghi nhớ hành trình không sai.
Thi
Thần Trí Cả giúp tôi,*
Ký
ức tôi viết điều tôi thấy nhìn.
Tấm
lòng cao quý nẩy sinh,
Khởi
đầu thi hứng dẫn tầm mắt trông.
Kiên
cường can đảm tấm lòng,
Trước
khi dẫn dắt vào trong hành trình. (10)
Tôi
rằng Thân phụ Sinh Vương,(Silvius)*
Mang
thân trần thế vào nguồn vô biên.
Nhờ
thần chống lại ác tâm,
Hộ
trì giúp sức điều lành hiển vinh.
Những
điều nào tưởng người trần,
Vì
trời cao đã chọn ban phúc lành.
Cha
Thánh Rô Ma Giáo Hoàng,(Rome)*
Đô
thành, lãnh địa, thánh linh cơ đồ.
Nơi
Ngôi truyền thánh Pi-e-rô, (Saint Pierre)
Vinh
quang thay kẻ bước vô hành trình. (20)
Người
đà biết rõ nguyên nhân,
Cuộc
vinh quang, áo Giáo Hoàng tặng ban.
Thánh
Pôn ngài cũng ở trên. (Saint Paul)*
Tặng
cho sức mạnh đức tin khởi đầu.
Nhưng
tôi, ai cho phép đâu ?
Chẳng
Ê Nê chẳng phải nào Thánh Pôn ̣(Énée, St Paul)*
Chẳng
tôi, chẳng kẻ khác tin,
Tôi
phân vân, chuyến đi thành chuyện điên.
Người
sáng suốt hiểu tôi chăng ?
Đổi
thay ý định lúc đang khởi đầu. (30)
Trên
dốc tăm tối, tôi hoang mang,
Càng
suy càng nghĩ tiêu tan ý đồ.
Mới
đầu đã thấy cam go.
Người
thầy hào hiệp thanh cao lời rằng :
"Lời
con ta hiểu rành rành,
Nhát
hèn con nặng mang trong tâm hồn.
Nó
thường ngăn cản con đường,
Ý
đồ cao cả chùng mòn bước chân.
Như
nhìn bóng thú trên không,
Nghe
ta con sẽ chẳng ngăn sợ gì. (40)
Vì
sao ta đến, nghe đây,
Phút
đầu tiên đã đau thay nỗi lòng.
Ta
là người cõi hư danh,
Nương
tử xinh đẹp phúc hằng gọi ta.*
Như
ta mong được khiến sai,
Mắt
nàng lấp lánh sao mai trên trời,
Giọng
thiên thần, nhẹ êm lời
Hỡi
hồn tao nhã cõi đời Mân Tô Va*
Vinh
quang trần thế chói loà.
Còn
vang vọng mãi yên hà thái không, (50)
Bạn
đường ơi chớ bận lòng,
Gian
nan gặp nạn trên đường vắng tanh.
Lòng
lo âu muốn quay lưng,
Ta
lo người đã lạc đường quá xa,
Cứu
người ta sợ muộn ra,
Chuyện
người ta đã nghe qua cõi trời.
"Hãy
đi cứu giúp chàng thôi.
Lời
từ tâm sẽ cứu người bình an.
Cứu
chàng cho tôi an lòng. "
Bích
Thi danh gọi, tôi mong cầu người,(Béatrice) (60)
Từ
xa đến, mong về thôi,
Tình
yêu gửi gắm một lời tâm tư.
Khi
ta về với ngôi cao,
Tán
dương ca ngợi công lao của người.:
Nàng
ngừng, tôi bày tỏ lời:
"Nương
tử đức hạnh, loài người ngưỡng trông,
Dưới
trời cao vòng thái không,
Lời
người truyền nức nô lòng của tôi.
Vâng
lời còn thấy chậm thôi,
Ước
mơ nàng cắt nghĩa lời ước mong.
Xin
nàng cho biết nguyên nhân,
Vì
đâu nàng bảo xuống trần hôm nay. (70)
Cõi
vô biên nàng về đây,
Nói
cùng tôi bí mật này nàng mong.
Nàng
rằng : Người muốn biết chăng ?
Ta
xin vắn tắt nguyên nhân đôi lời,
Sao
ta không sợ đến nơi,
Lòng
ta chỉ sợ lộ thôi những điều.
Phương
hại kẻ khác không đâu,
Ngoài
ra ta chẳng lo âu trong lòng. (80)
Trời
sinh ta ban hồng ân,
Chẳng
làm ám ảnh cõi trần khổ đau.
Lửa
thiêu chẳng đốt ta nào,
Đức
Bà từ cõi ngôi cao thương tình.
Người
nguy nan mở lòng nhân.
Thế
nên đã bỏ khắc nghiêm luật trời.
Gọi
Linh Chi đến dặn lời :(Lucie)*
Tín
đồ con hiểm nguy thôi lúc này.
Ta
ủy thác con ra tay,
Lính
Chi thù địch của bầy ác tâm.
(90)
Lên
đường tìm đến ta thăm,
Ra
Sen thuở xa xăm hằng ngồi.(Rakenle, Rachel)*
Bích
Thi ca ngợi Chúa Trời.
Sao
không đi cứu giúp người dấu yêu.
Vì
người vào cõi cô liêu,
Có
nghe tiếng khóc đớn đau của chàng
Lo
âu cái chết hãi hùng,
Còn
hơn sông dữ, biển ngàn sóng dâng.
Không
ai cấp bách cho bằng,
Làm
lành tránh dữ, an lành tấm thân. (100)
Nghe
theo lời nói thăm trầm,
Xuống
đây từ cõi vĩnh hằng vinh quang.
Cậy
người lời nói tâm can,
Vinh
danh người những ai trông cậy người.
Sau
khi nói bấy nhiêu lời,
Long
lanh đẩm lệ, nàng thời nhìn ta,
Dục
đi nhanh đến cõi xa,
Đến
với người, ấy vì ta theo nàng
Cứu
người thoát thú chặn đường,
Chỉ
con đường ngắn đỉnh non tươi hồng. (110)
Chuyện
gì dừng bước ngại lòng,
Sao
đầy bạc nhược, nhát hèn trong tim.
Thiếu
dũng khí, chẳng bình an.
Ba
Tiên nương cõi trời ban phúc mầu.*
Lắng
nghe từ cõi thiên cao,
Và
ta, ta hứa người bao chuyện lành.
Như
hoa rủ cánh khép cành,
Qua
đêm trường lạnh giá băng, mặt trời
Bỗng
bừng dậy, nắng hồng soi.
Lòng
tràn dũng khí sáng tươi trong lòng. (120)
Bắt
đầu người tự do rằng :
Hỡi
tiên nương đã rộng lòng giúp tôi.
Người
hào hiệp chóng nhanh lời ,
Những
lời chân thật trên môi tỏ bày.
Lời
ái từ đẹp đẽ thay,
Trái
tim nung nấu, nỗi này hằng mong.
Giúp
tôi ý định đầu tiên.
Và
hai ta cũng cùng chung một lòng.
Người
thầy, chủ soái dẫn đường,
Giúp
tôi thêm nỗi can trường tự tin, (130)
Lời
người dẫn lối hành trình,
Tôi
vào địa ngục u minh hiểm nghèo. (132)
CHÚ
THÍCH
5,
Trí Cả : Trí các nàng Thơ, chỉ trí tuệ của Dante, ý
thức sự cao cả của nhiệm vụ.
13.
Cha của Silvius tức Éncée, Virgile tả trong cảnh xuống
Địa Ngục.
17.
Thánh Pierre, xuất thân là người đánh cá, môn đệ
chúa Jésus là vị Giáo Hoàng đầu tiên tại Roma, bị
tử đạo thời đế quốc La Mã đóng điinh trên Thập
Tự giá lộn ngược. Trên các tác phẩm hội họa tôn
giáo, thánh Pierre cầm chìa khoá mở cửa Thiên Đàng.
23.
Thánh Paul, Giáo Hoàng nối tiếp thánh Pierre cũng bị
tử đạo như thánhPierre.
27.
Énée. Sau cuộc chiến thành Troie bị hạ, Énée cháu
vua Priam dẫn gia đình cùng dân thành Troie sống sót chạy
sang Ý lập thành đế quốc Rome.
44.
Nương tử xinh đẹp là Béetrice Bích Thi.
87.
Lucie de Siracuse Thánh Tử Đạo thế kỷ thứ IV. Thánh báo
hộ sự trông thấy, được Dante yêu mến.
102.Rakenle(
Rachel) vợ của Jacob, nhân vật biểu tượng thời Trung
Cổ tượng trưng cho sự mặc niệm.
114.
Ba tiên nương cõi trời có nguồn gốc từ ba nữ thần
cõi Olympe trong thần thoại Hy Lạp : Héra, Athénée, Vénus
THẦN
KHÚC
THI
CA KHÚC III
NƠI
SẮP VÀO ĐỊA NGỤC
Virgile
đưa Dante thăm cõi Địa Ngục. Cánh cửa vào xứ Thảm
sầu. Đoàn người bị kết án đầu tiên. Âm hồn dững
dưng và hèn nhát. Bị côn trùng quấy nhiễu, sông A Kê
Rông và lão lái đò đưa đường, Ca Rông. Động đất
rung chuyển, Dante bất tỉnh.
"Qua
đây vào xứ thảm sầu, (1)
Qua
đây vào cõi thương đau vĩnh hằng.
Qua
đây vào kiếp long đong,
Công
lý tạo hóa,
Thánh
Thần khai sinh.
Trí
tuyệt vời tình đầu tiên,
Trước
ta chẳng có gì nên tạo thành.*
Chẳng
vĩnh cữu,
Ta
tồn tại vĩnh hằng.
Bước
vào đây vất bỏ lòng ước mơ. " (10)
Lời
ghi trên, màu tối mờ,
Khắc
lên cánh cửa đi vô lối vào.
Thầy
ơi, hung dữ làm sao !
Cảm
thông thầy đáp nỗi nào lòng tôi.
Bỏ
ngờ vực, đây là nơi,
Nhát
hèn vào cõi chết thời ích chi. ?
Chúng
ta đã đến cõi này,
Đớn
đau sẽ thấy đám người thương đau.
Mất
rồi trí tuệ từ lâu.
Vững
tin tôi nắm tay trao tay người. (20)
Lòng
tin tưởng, mặt tươi vui,
Bao
điều bí ẩn, giúp tôi biết tìm.
Thở
dài, than khóc gào lên.
Tiếng
vang vọng cõi không còn vì sao.
Mới
nghe, tôi nước mắt trào,
Trăm
nghìn ngôn ngữ, lao xao tiếng ồn.
Lời
đau đớn, lời dại khùng.
Gào
la, khàn tiếng, chập chùng bàn tay.
Cảnh
náo động, cảnh cuồng quay,
Không
gian mù tối, lốc xoay mịt mù. (30)
Cát
bụi mãi mãi âm u,
Còn
tôi đầu óc lù khù tối tăm :
Thầy
ơi, tôi nghe gì chăng ?
Ai
mà cùng cực nát lòng đau thương.
Thầy
rằng : Trạng thái khốn cùng,
Linh
hồn những kẻ ác tâm khác thường.
Sống
ô nhục, chẳng chi khen,
A
dua hợp xướng ác tiên, ác thần.*
Chẳng
phản kháng, chẳng trung lương,
Chỉ
vì riêng chúng, riêng lòng mà thôi. (40)
Trời
tống khứ để đẹp trời,
Địa
ngục sâu thẳm chẳng nơi nhận giùm.
Sợ
vì chúng sẽ vênh vang,
Tôi
rằng : Có cái chi đang nặng đè,
Mà
chúng gào khóc gớm ghê.
Thầy
rằng : Ta nói con nghe ít lời.
Lũ
này chẳng được chết thôi,
Vì
còn sống tiếp cuộc đời mù tăm.
Nên
mơ bất kể số phần,
Thế
gian chẳng kẻ để tâm lũ này. (50)
Công
bằng, thương hại, khinh khi ?
Chẳng
nên nói chúng, tiếp đi hành trình.
Một
lá cờ, tôi thấy quanh,
Quần
quần, lướt chạy cực nhanh quay tròn.
Cứ
quay mãi, quay chẳng ngừng.
Cuốn
theo dằng dặc bước chân đoàn người.
Đông
làm sao, chẳng tin thôi.
Gớm
ghê Thần Chết liềm thời nhanh tay.
Tôi
nhận ra vài người đây,*
Và
nhìn bóng dáng bước đi đôi người. (60)
Đớn
hèn tôi chỉ khinh thôi,
Lòng
tôi chợt hiểu tin thời đây nơi,
Lũ
đốn mạt nơi cõi người,
Chúa
Trời lẫn kẻ thù đời đều khinh.
Lũ
khốn kiếp chẳng sống lành,
Trần
truồng bị quấy nhiễu quanh liên hồi,
Ruồi,
ong vò vẻ quanh người,
Mặt
rọc ngang dọc, máu tươi ròng ròng.
Trộn
nước mắt, thấm gót chân,
Bọ
dòi thối rửa, uống ăn đang chờ. (70)
Tôi
nhìn sang phía bên kia,
Một
đám đông đứng bên bờ sông xa.
Tôi
rằng : Thầy ơi, ai là,
Những
kẻ đang đứng phạm sa luật nào ?
Hình
như hối hả muốn mau,
Bóng
mờ nhợt nhạt, bến chiều chờ trông.
Thầy
rằng : Mọi việc rõ ràng,
Khi
ta đến đó, không dừng chân đây.
Sông
A Kê Rông sầu thảm này.
Mắt
tôi nhìn xuống, hổ ngươi vì lời. (80)
Sợ
điều thất thố với người,
Lặng
thinh cất bước đến nơi bến bờ.
Một
con thuyền nhỏ lướt vô,
Cụ
già tóc trắng bạc phơ quát rằng :*
Đáng
kiếp thay lũ ác tâm,
Đừng
hòng thấy lại trời xanh một ngày,
Ta
đưa qua sông chúng bây,
Đêm
đông vĩnh cữu rét bay, lửa hồng.
Còn
người, hồn sống lạc chân,
Tránh
xa ra lũ vong linh chết rồi.
Thầy
tôi do dự chưa rời,
Ông
rằng : Đường khác bến nơi mé này,
Cùng
sông này, chẳng phải đây"
Hai
người đò nhẹ lướt dài qua sông.
Thầy
tôi : Chớ quấy Ca Rông,
Nơi
ta muốn đến ta trông thấy kìa,
Nơi
ta đến, chớ hỏi tra.
Một
lời dịu mặt lão già tóc râu,
Gió
đùa phơ phất đầm sâu,
Mặt
quần thâm mắt một mầu đỏ gây. (100)
Hồn
ma trần trụi ngất ngây,
Răng
đánh bồ cạp, mặt mày tái xanh,
Bao
lời độc án oán hờn,
Oán
thù trời đất, rủa nguyền mẹ cha,
Loài
người, nòi giống sinh ra,
Rủa
tiên tổ kẻ sinh ra loài người.
Ôm
chầm hổn độn khắp nơi,
Khóc
than tru tréo khắp nơi ầm ầm.
Mắt
lồi tóe lửa Ca Rông,
Đón
cả lũ chúng, hầm hầm ra tay. (110)
Mái
chèo đập lũ chậm đi.
Như
mùa thu rụng lá bay lìa cành.
Từng
lá, từng lá rụng nhanh,
Trên
cành trơ trụi phủ quanh lá vàng.
Bọn
ác độc dòng A Dong,(Adam)
Từng
linh hồn đến linh hồn rụng sa.
Như
chim theo dấu bay ra,
Vượt
dòng nước đục, vượt qua bến đò.
Bên
này tốp mới nhấp nhô.
Dịu
dàng thầy nói mơ hồ : Con ơi ! (120)
Chết
trong thịnh nộ Chúa Trời,
Thảy
đều tụ họp khắp nơi chốn này.
Rồi
hối hả qua sông đây,
Công
lý thần thánh chẳng tay nào từ.
Nổi
hoảng sợ thành ước mơ,
Chẳng
linh hồn tốt nào chờ qua đây.
Ca
Rông cáu kỉnh lời này,
Bây
giờ con hiểu, nỗi này vì sao !
Bổng
dưng đồng đất đen màu,
Chuyển
rung dữ dội, rung nào chẳng thôi. (130)
Mình
tôi ướt đẫm mồ hôi,
Mắt
nhìn đẩm lệ, gió khơi đùng đùng.
Một
tia chớp rực không trung,
Khiến
tôi ngã xuống chẳng còn thấy chi.
Như
người vào giấc ngủ say. (135)
CHÚ
THÍCH
7.
Trước ta chẳng có gì nên tạo thành : Theo thần thoại
Tây Phương, Địa Ngục sinh ra do Lucifer, ác quỷ rơi xuống
đất, sau khi các thiên thần được sinh ra. Ác quỷ chống
lại Trời nên vĩnh viễn ở địa ngục.
38.
Ác tiên, ác thần không có trong Thần Học. Dante theo thần
thoại nhân gian thời Trung Cổ.
59,
60 Dante nhận ra vài người đây : Célestine V được phong
làm Giáo Hoàng tháng 7 năm 1294, tháng 12 từ chức. theo
nhiều nhà bình luận khác có thể là Ésau, Pilate, Julien
d’Apostat..
84.
Theo thần thoại cổ điển Hy Lạp Caron là con trai Thần
Érèbe và Thần Đêm (Nuit) đưa đò linh hồn vào địa
ngục, Dante biến thành quỷ trong Vương quốc Thiên Chúa
Giáo.
91,92.
Chỉ người chết mới qua đò Caron qua sông Achéron vào
địa ngục, người sống đi thuyền buồm nhẹ đến đảo
núi Tĩnh Thổ.
135.
Dante bất tỉnh, hiện tượng siêu nhiên để vượt qua
Achéron mà không cần qua đò Caron. |