THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC VII
|
Vùng
trời thứ hai. Vùng trời sao Thủy. Bích Chi đoán những
nghi hoặc của Đăng Tử về sự trả thù cái chết của
Chúa Ki Tô. Nàng giải thích lý thuyết về sứ hoá thân.
Sự biến chất các yếu tố và sự sống lại của
thể xác con người.
|
“Chào
mừng, Chúa thánh đạo quân,
Từ cao ánh sáng
lửa bừng toả lan.
Hằng phúc Vương
quốc trần gian.”*
Nhịp quay theo điệu
hát lên vang lừng.
Tôi thấy múa
hát thiên thần,
Quấn vào mình
ánh sáng tràn gấp đôi.*
Mọi vật điệu
múa cuốn lôi,
Như bao tia lửa
tuyệt vời bay nhanh.
Bỗng tản mát
vào không gian,
Tôi nghi, tự nhủ
: “Hỏi nàng đi thôi.” 10
“Hỏi nàng đi”,
phu nhân tôi.
Làm tôi dịu khát
sương mai của nàng.
Nhưng niềm kính
yêu tần ngần,
Lấp bấp tôi
gọi tên nàng : “Bi “…”chi.”
Tôi như ngái ngủ
gục đi,
Bích Chi chẳng
chịu lâu tôi thế này.
Nàng cười với
nụ cười tươi,
Dù người trong
lửa cũng vui cõi lòng.
“Nếu em phán
đoán không lầm,
Vì chàng không
hiểu băn khoăn mặc dù, 20
Trừng phạt xứng
đáng trả thù,
Em sẽ giải đáp
nỗi ngờ từ lâu,
Cho chàng thanh
thản trong đầu,
Câu châm ngôn ý
sắc sâu cho chàng.
Kìm hảm bổ
ích chẳng kham,
Con người chẳng
được ai sinh ra mình.*
Chuốc tội mình,
tội giống nòi sinh,
Khiến cho từ
đó lỗi lầm tổ tông.
Hàng thế kỷ
trong lỗi lầm,
Cho đến khi được
giáng sinh Ngôi Lời * 30
Ở đó bản chất
xa rời,
Được kết hợp
lại chính Ngài đích thân.
Bằng một tình
yêu vĩnh hằng.
Lập luận em
đó xin chàng chú tâm.
Bản chất kết
hợp Chúa ban,
Được tạo ra
bởi thật chân tốt lành.
Do lỗi đuổi
khỏi thiên đường,
Bởi vì nó đã
tự nhiên xa rời,
Con đường chân
lý của đời.
Chịu trên thập
tự loài người tội mang. 40
Nếu tính toán
việc chọn đường,
Chẳng có trừng
phạt nào còn đúng hơn.
Không hình phạt
bất công hơn,
Nếu ta xét đến
đau thương của Ngài.
Bản chất đó
đón nhận thời,
Từ hành động,
hậu quả thời khác nhau.
Chúa, Do Thái
hài lòng nào,
Vì một cái
chết đất trời chuyển rung.
Từ nay chàng
chớ lạ lùng,
Trừng phạt đúng
đắn, chàng từng nghe chăng ? 50
Phạt bởi tòa
án công bằng,*
Nhưng tôi cứ
thấy phân vân lòng chàng.
Ý này, ý khác
rối tung,
Mà chàng rất
muốn, rất cần tháo ra.
Chàng bảo hiểu
điều nghe mà,
Nhưng chưa sáng
tỏ tại sao Chúa Trời,
Lại muốn cứu
thế, thế thời,
Chàng ơi, điều
ấy khó lời hiểu thông.
Dưới mắt ai
đầu óc còn,
Chưa nuôi dưỡng
bởi lửa hồng tình yêu. 60
Tuy nhiên đây một
mục tiêu,
Người quan tâm
nhiều, chẳng hiểu là bao.
Em nói đây cách
thanh cao,
Lòng nhân thánh
thiện lẽ nào bỏ đi.
Oán hận bùng
cháy từ đây,
Quá mạnh, ôi
thật đẹp thay vĩnh hằng.
Những gì đã
trực tiếp sinh,
Không cùng vì
bởi nó mang không ngừng,
Dấu ấn mãi
mãi in trên,
Những gì từ
đó không còn cản ngăn. 70
Tự do luôn, chẳng
phục tùng,
Bởi những tác
động luôn luôn mới nào,
Càng giống Ngài,
vui lòng Ngài,
Nhiệt tình thánh
thiện tỏa vào khắp nơi.
Cái giống nhất
chiếu sáng ngời,
Từ những cái
đó loài người được ban.
Phước ân nếu
thiếu một trong,
Thì thanh cao đó
sẽ không còn gì.
Một tội lỗi
cũng đủ đầy,
Mà lòng chí
thiện phơi bày khác xa. 80
Chút ánh sáng
được phát ra,
Phẩm giá cũng
chẳng thể qua lòng mình.
Không lấp trống
những lỗi lầm,
Hình phạt đúng
đắn ngang tầm xấu vui.
Từ trong mầm
mống loài người,
Đã phạm tội
cả nên thời tách riêng.
Xa phẩm giá,
xa thiên đường.
Nếu chàng xem
xét không còn thực thi,
Phục hồi bất
cứ cách gì,
Nếu không qua
một trong hai con đường. 90
Hoặc Chúa Trời,
Ngài bao dung.
Xá tội cho hoặc
chính trong con người,
Tạ lỗi sự
điên rồ thôi,
Bây giờ ta hãy
nhìn nơi vực ngàn.
Nếu chàng nghe
mãi lời khuyên,
Chú tâm hết
sức điều em tâm tình.
Con người trong
giới hạn mình,
Không thể sửa
đổi nếu không nhún nhường.
Không vâng lời,
mãi xuống luôn,
Cũng như tưởng
được lên không vâng lời. 100
Ấy là lý do
loài người,
Bị truất quyền,
chẳng nguôi ngoai cõi lòng.*
Như vậy đường
Chúa Trời cần,
Đưa người trở
lại đời trong thiện toàn.
Em nói : một
hay hai đường,*
Vì là tác phẩm
người hằng mến yêu.
Người thợ làm
ra không phản chiếu nhiều,
Đức hạnh của
trái tim yêu sinh thành.
Nhân từ Chúa
thấm thế gian,
Rất hân hoan được
nâng lên con người. 110
Bằng mọi con
đường của Ngài,
Ở giữa đêm
cuối và ngày đầu tiên.
Hành động cao
quý ngợi khen,
Chưa bao giờ có
một trong hai đường.
Chúa hào phóng
tự hiến thân,
Cho người tư
cách sẵn sàng đứng lên.
Hơn Ngài miễn
tội người trần.
Những phương
thức khác đều không đủ đầy.
Về chính trực
con Chúa Trời,
Không hạ mình
xuống trần đời hóa thân. 120
Để thỏa mãn
chàng ước mong,
Em sẽ sáng tỏ
rõ hơn điểm này.
Để chàng hiểu
điều tỏ bày.
“Tôi thấy nước
thấy lửa đây”. Chàng rằng.
Thấy khí, thấy
đất hợp chung,
Cuối cùng thối
hoá trong vòng thời gian.
Song le tất cả
Chúa làm,
Thì là nói đúng
lời trong cõi người :
Chúng được
biến chất tự do.
Thiên thần, chàng
ạ ! nơi trời trong thanh. 130
Nơi chàng có
mặt nói rằng :
Đã được tạo,
tồn tại trong vẹn toàn.
Những yếu tố
chàng kể trên,
Sự vật từ
đó cho nên tạo thành,
Nhận được
hình dạng tính năng,
Tạo từ vật
chất chúng hằng sinh ra,
Tính năng được
sáng tạo mà,
Trong tinh cầu
chúng trên đà chuyển quay.
Linh hồn súc
vật cỏ cây,
Được lấy từ
thể chất đây tiềm tàng. 140
Ngôi sao thần
thánh vận hành.*
Cuộc sống ta,
đấng nhân lành sinh ra.
Truyền thẳng
ban tình yêu ta,
Để Chúa luôn
được người đà khát khao.
Từ đó suy ra
hiểu nào,
Phục sinh chàng
sẽ ra sao, nghĩ rằng :
Thịt xương người
được tạo hình,
Của hai cha mẹ
sinh thành đầu tiên. 148
CHÚ THÍCH
1-3. Nguyên tác
bằng tiếng La Tinh có nhiều chữ bằng tiếng Do Thái:
hosanna , sabaoth, malacoth, bài kinh cầu có nghĩa là : “Xin
chào mừng, vị Chúa Thần thánh các đạo quân. Từ trên
cao đang toả ánh sáng. Xuống những ngọn lửa hằng phúc
của Vương Quốc này.”
6. Ánh sáng gấp
đôi : nghĩa gây ra nhiều thắc mắc, phải chăng Dante muốn
nói đến ánh sáng Chúa Trời và ánh sáng Justinien,
hay có thể ánh sáng của Đế Quốc La Mã và ánh sáng
các luật của Justinien ?
26. Con người
chẳng được ai sinh ra mình. Adam không do cha mẹ sinh ra.
51.Tòa án công
bằng: bởi Titus, tòa án chính thức La Mã.
102. Con người
kiêu ngạo muốn bằng Chúa Trời : do tội lỗi
nguyên thủy, theo lời xúi dục của con rắn, Eve và
Adam ăn trái cấm để được bằng Chúa Trời,
nên bị đuổi khỏi vườn địa đàng.
105. Một trong
hai đường : hoặc chỉ là lòng bác ái, hoặc là
chỉ là công lý, không có cả hai.
141. Ngôi sao thần
thánh vận hành : Ánh sáng và sự vận hành các ngôi
sao tạo ra các vật thể như linh hồn của súc vật và
cây cối, Chúng không được Chúa trực tiếp tạo ra,
nên có thể bị biến chất.
THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC VIII
|
Vùng
trời thứ ba. Vùng trời sao Vệ Nữ (Sao Mai, sao Hôm, sao
Kim). Các linh hồn khuất phục dưới tình yêu : Tình
yêu điên cuồng – Tình yêu thần thánh. Charles Martel vua
Hung Gia Lợi trò chuyện với Đăng Tử. Chống lại
các vương quyền xấu. Ông nhận xét về dòng họ mình
và lý giải truyền thống không tuyệt đối, tại sao
con cháu lại có tính khác ông cha.
|
Xưa đáng tiếc người
tin rằng :
Vệ Nữ xinh đẹp
có tình yêu điên.*
Khi quay vòng cõi
tam thiên,*
Lẫn lầm cổ
đại, nhân quần ngày xưa.
Không chỉ với
nàng quý, ưa,
Bằng lễ hiến
tế, lời ca nguyện cầu.
Cả Dioné, Cupidon
kính tôn,*
Mẹ nàng và cả
con trai. Chuyện rằng :
Đến Didon,
hắn ngồi trong lòng.
Chính tình yêu
đó khởi nguồn thơ tôi. 10
Đặt tên nàng
một vì sao.
Mặt Trời mơn
trớn cổ cao, trán hồng.
Tôi không thấy
mình vượt hành tinh,
Bổng thấy nàng
đẹp và xinh hơn nhiều.
Phu nhân tôi, nên
biết đã vào,
Như ta thấy lửa
rèn nào ánh tia
Một giọng hát
bản đồng ca.
Các giọng ngừng,
cái giọng kia vẫn còn.
Thấy trong sao
ánh khác hơn,
Chuyển động
vòng tròn, nhiều ít độ nhanh. 20
Hình như cái
lực nội tâm,
Từ đám mây
lạnh xuống trong gió về,
Rất nhanh, khi
rõ, khi che,
Hình như chậm
chạp nhiêu khê vướng vào.
Trước khi đến
hướng chúng tôi,
Ánh thiên thần
để lại nơi vòng tròn.
Bắt đầu trong
trời Séraphins,*
Giữa những cái
xuất hiện xong trước rồi.
Hát mừng trầm
bổng tuyệt vời,
Tôi muốn nghe
mãi nghe hoài không nguôi. 30
Một thần tiến
lại gần tôi,
Và nói : “Tất
cả đây nơi sẵn sàng.
Đáp lòng cùng
niềm vui chung,
Chúng tôi hát
với ông Hoàng cõi thiên.
Cùng vòng, cùng
nhịp, nhiệt nồng,
Dưới trần gian
đã mơ mòng ngợi khen.”
“Hỡi thần
trí chuyển Tam Thiên,*
Chúng tôi quý
mến, mong luôn vui lòng.”
Ngừng chút, chẳng
giảm dịu dàng,*
Rồi đưa con mắt
kính cung hướng nhìn. 40
Phu nhân tôi yêu,
và nàng,
Đáp lại đồng
ý tôi càng yên tâm.
Quay về ánh sáng
hồn linh,
Với giọng thân
ái chân tình, lời tôi :
“Vâng, mong biết
người là ai ?”
Hồn vẻ cao cả,
tiếp lời quang minh.
Thấy tôi hoan
hỉ mới thêm,
Và khi tôi nói
lòng càng hân hoan.
Người rằng
: “Thế giới trần gian,*
Chỉ lưu một
ít, chứ còn lâu hơn, 50
Những tai họa
lớn chẳng mang,
Niềm vui sướng
đó ta còn dấu anh,
Làm lộ ta hào
quang quanh,
Như một con nhộng
quấn mang tơ tằm.
Anh yêu quý ta,
anh có lý rằng,
Nếu ta còn ở
cõi trần chưa ra,
Rõ hơn tình sâu
nặng ta,
Phía tả ngạn
của bên bờ sông Rône,*
Hợp lưu sông
Sorgue xuôi dòng,
Thời chức Lãnh
Chúa ước mong ta về. 60
Cũng như mũi
Ausonie,*
Các thành lũy
Bari, Gaète và Castona.*
Sông Tronto và
Verde biển đổ ra,*
Vòng vương miện
ở trán ta sáng ngời.
Đất nước dòng
Danuble trôi,*
Bến bờ nước
Đức ta thời bỏ đi.
Vùng Trinacria xinh
đẹp khói mây,*
Giữa Pachinom Paloro
bến này vịnh cong,*
Nơi Eurus lộng
gió lồng,*
Chẳng Typhée
bởi lưu huỳnh gây nên.* 70
Đang đợi những
vị Quốc vương,
Charles, Rodophe đó
ta sinh dưỡng thành.*
Nếu Vương quyền
xấu hại dân,
Thì dân Palermo
đứng lên tức thì.*
Kêu gào : “Giết
đi, Giết đi.”
Nếu em ta đã
thấy ngay điều này,
Thì tránh nghèo
khổ cùng đày,
Catalogne đó chẳng
khi giam cầm.
Bởi vì tự
hắn hay chăng,
Hắn hay người
khác chẳng cần đa mang, 80
Chiếc thuyền
vốn đã đầy tràn,
Bản tính vốn
sẵn có lòng bao dung.
Chỉ cần một
đội tay chân,
Chăm lo đầy đủ
tủ rương nặng đầy.”
“Tôi tin nỗi
vui cao vời,
Lời Ngài đem
lại. Chúa tôi ! Tin rằng :
Thủy chung mọi
điều tốt lành,
Ngài nhìn Chúa,
như tôi nhìn Chúa tôi.
Cũng như thấy,
thiết thân đời,
Như nhìn Chúa
mãi trong đời thiết thân. 90
Ngài làm vui sướng
sáng trong,
Nhưng điều Ngài
vẫn mang lòng nghi nan.
Hạt cây ngọt
sao quả đắng mang ?”*
Tôi nói như vậy,
hồn linh đáp rằng :
“Điều người
hỏi, sự thật rằng :
Nếu người nhìn
lại, trước lưng chẳng nhìn,*
Đấng chí thiêng
chuyển dương trần
Người đi lên
Đấng Hóa Công lớn này
Trở thành trí
hoạt động dựng xây,
Không chỉ bản
chất an bài thiên nhiên. 100
Tư tưởng hoàn
hảo bản thân,
Mà kết cục
cũng đã cùng định qua,
Như cái cung tên
bắn ra,
Sẽ bay đến chổ
nơi xa định rồi.
Sẽ bay đến đích
trúng thôi,
Nếu không nhìn
vậy, bầu trời nơi đây,
Sẽ ra hậu quả,
khác nơi này,
Chẳng phải nghệ
thuật mà đầy tàn hoang.
Không thể có
nếu trí khôn,
Chuyển động
tinh tú chẳng làm lệch sai. 110
Người đầu
tiên, hoàn hảo chẳng sai,*
Nếu người muốn
biết ta thời rõ hơn.”
Tôi rằng : “Không
lẽ nào bằng,
Bản chất khiếm
khuyết việc làm thế đâu ?”
Linh hồn : “Vậy
nói xem sao.
Tồi tệ, nếu
chẳng phải nào công dân.”*
Tôi đáp: “Phải,
lý do chẳng cần.
Có thể như thế
dưới trần không sao,
Cách sống, chức
vụ khác nhau,
Nếu ông thầy
của người viết, đúng sao những lời.” 120
Ông đang suy diễn
tận nơi,
Và rồi kết
luận : “Vậy nơi anh nào ?
Gốc rễ công
trình khác nhau.
Người sinh Solone
kẻ khác nào Serse.*
Kẻ Melchisedech,
kẻ nữa cho,
Bay không gian đã
mất rồi người con.
Thiên nhiên chuyển
vận dấu in,
Làm tròn sứ
mệnh cho mình mà thôi.
Không phân nhà
nọ nhà kia,
Do đó xảy việc
Essaü giống nòi. 130
Jacob. Quirinus sinh
từ,
Người cha hèn,
lại gán cho Mars thần .*
Bản chất sinh
sẽ vào đường,
Luôn luôn giống
với cha ông sinh thành,
Dự kiến trời
nếu chẳng giành,
Giờ cái sau đã
trở thành trước anh.
Gặp người ta
rất bằng lòng,
Ta muốn giúp
có một tầm nhìn xa.
Bản tính tự
nhiên giống ra,
Nếu gặp nơi
chốn chẳng mà thích nghi. 140
Ngoài vùng nó,
quả kém đi,
Nếu dưới trần
thế mọi người quan tâm,
Nền tảng sắp
đặt thiên nhiên,
Làm hợp lại
nó tốt hơn giống nòi.
Nếu bó buộc
tôn giáo thời,
Kẻ sinh ra Vua đã
làm người đeo gươm,
Người đi truyền
đạo thánh nhân,
Do đó đã phải
đi ngang chệch đường. 148
CHÚ THÍCH:
3. Sao Vệ Nữ
: Vénus, Cypris tên Ý là Cipigna, Venere tương truyền nàng
sinh tại đảo Chypre, theo truyền thống thời Dante tên nàng
được đặt cho Sao Kim. Trung Quốc đặt là sao Kim là
Kim Tinh, cùng với Thái Bạch là hai vị thần trên Thiên
Đình. Việt Nam gọi là Sao Hôm và Sao Mai, thật ra
hai vì sao chỉ là một, buổi tối đi theo sau mặt trời,
buổi sáng xuất hiện trước để báo hiệu mặt trời
sắp mọc.
9. Didone: con gái
Oceano và Titi là mẹ của Venere. Cupido là con trai Venere.
Dido cách Dante
gọi thân mật tên của nàng Didone, vợ của Enea, cháu vua
Priam thành Troie. Người dẫn dân Troie sang thành lập Roma.
Một huyền thoại kể rằng Cupido có nhiều nét giống
Ascaniom con trai Enea nên được mẹ gửi đến thăm Didone,
Didone thân mật cho cậu bé ngồi vào lòng mình và do
đó Didone đã gây nên tình yêu nồng cháy của Cupido
đối với Enea.
15. Cứ lên một
tầng trời thì Béatrice càng xinh đẹp rực rỡ hơn.
30. Hosanna là bài
hát mừng Do Thái trong Thánh Kinh.
37. Thần trí
chuyển Tam Thiên: Câu đầu bài hát của Dante trong Convivio
nói về trí tuệ thánh thần nơi cõi thiên đường,
làm chuyển động vòng quay các hành tinh.
39. Các thiên thần
tạm ngừng điệu nhảy để đón tiếp Dante.
49 Linh hồn này
là Carlo Martello, con trai đầu của Carlo d ́ Angiò và Maria
di Unghierie, mất ở Napoli Ý vào năm 1295 ở tuổi 24. Martello
có đến thăm Firenze và quen biết Dante.
58. Tả ngạn sông
Rhône : Provence được xem là vùng đất tả ngạn sông Rhône,
sau phụ lưu sông Sorgue.
61. Mũi Ausonie:
vương quốc Naples
65. Đất
nước dòng sông Danuble trôi. Hunggarie. Carlo Martello được
phong vua Hunggari ở Aix, nhưng lãnh đ̣ia ông nói đây về
địa giới nay thuộc nước Áo.
67. Trinacria. Tên
cũ vùng đất Sicila nằm giữa mũi Pachino (Passaro) đông
nam, và Pelero (nay là Faro) ở đông bắc. Bờ vịnh tức
vịnh Catinia, luôn bị luồng gió đông Euro từ Scirocco thổi
tới quấy nhiểu. huyền thoại cho rằng thần Tifeo (Typhée),
bị Zeus giam trong núi Etna quạt ra. Dante thay huyền thoại
bằng nguyên nhân khoa học, ảnh hưởng khí lưu huỳnh.
74. Ngày 30-3-1282
do hành động gây phiền nhiễu một lính Pháp, vào giờ
kinh buổi chiều ngày lễ Phục Sinh, như một giọt nước
làm tràn ly, dân chúng ở đây đã nổi dậy chống lại
ách cai trị của dòng Anjou và căm thù hô to “Giết bọn
Pháp đi.”.
78. Catalogna: Robert
d ́ Anjou, em trai của Charles Martel bị bắt cóc và giam ở
Catalogna, từ 1288 đến 1295. Bọn sĩ quan của Robert
cũng tham nhũng, vơ vét và hung ác.
84. Robert cần
một giáo dục để trở thành hiệp sĩ. Không phải lo
việc chất tiền vàng vào tủ rương.
93. Dante tỏ sự
đồng tình của mình về việc Charles Martel phê phán sự
tam lam tàn ác của Lãnh Chúa Anjou nhưng thắc mắc về
điểm nói “ Bản chất của nó” tức Robert, em trai ông
vốn sinh ra từ một dòng giống quảng đại, Dante hỏi
vặn lại: Tại sao mầm mống cây ngọt lại sinh ra quả
đắng.
96. Lý lẽ của
Charles Martel là nếu ngoái nhìn lại đằng sau, thì sẽ
thấy được cái mà giờ đây chưa thấy và đổ mọi
việc cho định mệnh do Chúa định trước.
116. Con người
công dân : ý nói con người không thể sống một cách
tự nhiên mà phải sống như một thành phần trong một
vương quốc có thể chế cai quản, có quyền lợi và
bổn phận.
120. Ông thầy
của người: chỉ nhà hiền triết Aristote lớn nhất thời
Cổ Đại.
124. Solone : Nhà
lập pháp.
Serse : viên tướng
quân sự.
Melchisedèch ; nhà
truyền giáo. Genèse XV,18.
130. Esau và Jacob
cùng một mẹ sinh ra nuôi dưỡng chung một bầu sữa mẹ,
nhưng Jacob lại hiền từ hơn Esau.
131. Quirinus tức
Romulus có nguồn gốc thấp hèn, nhưng được viết lại
thần toại hóa làm con thần Mars.
THIÊN
ĐƯỜNG
THI
CA KHÚC IX
|
Vùng
trời Sao Vệ Nữ (Sao Hôm, Sao Mai) Tiên tri của Carlos Martelo
(Charles Martel) và Clemenza da Romano (Clémence de Romano). Folquet
de Marseille thi sĩ thơ tình yêu. Vinh dự của Raap de Jéricho.
Lên án các Giáo Hoàng.
|
Soi sáng tôi Clémenza
đẹp xinh,*
Carlos, nàng kể
tôi lòng bội ân.
Người con nối
dỗi gánh phần,
Nhưng Ngài lại
bảo : lặng im để lòng,
Năm trôi, tôi chẳng
nói năng.
Trừng phạt xứng
đáng lỗi lầm, tôi tin.
Cuộc đời ánh
sáng thiên thần,
Trở về với
Mặt Trời trong vẹn toàn.
Như các điều
thiện đã làm,
Ôi hồn lừa
bịp, sinh linh bạc lòng. 10
Dối lòng trước
thiện chân chăng ?
Và hướng mặt
đến hư danh trần đời.
Và đây nguồn
sáng khác thôi,
Huy hoàng hướng
đến bên tôi như thầm,
Ánh rực rỡ
muốn vui lòng,
Cũng như lần
trước, mắt nhìn Bích Chi.
Nhìn thẳng tôi,
trấn an tôi,
Dịu dàng đồng
ý muốn vui tâm tình.
À ! trả lời
nhanh điều mong,
Hồn linh hằng
phúc, tôi rằng : “Hãy cho, 20
Bằng chứng phản
ảnh nơi người”.
Bấy giờ hồn
mới gặp thời chưa quen.
Từ luồng sáng
hát ca thanh,
Trả lời : “Sung
sướng điều lành giúp tôi,
Vùng này nước
Ý suy đồi,*
Trải ra ở giữa
Rialto đến nguồn,
Sông Breta và Biava
chảy tuôn,
Nổi lên một
ngọn đồi triền không cao.
Xưa kia ngọn đuốc
lửa nào,*
Đã thui đốt
trụi, tiêu hao cả vùng. 30
Đuốc ấy và
tôi cùng nguồn,
Tên tôi Cunizza
sáng khắp cùng nơi đây*
Thắng tôi, ngọn
lửa ngôi sao này,
Tuy nhiên tôi vẫn
vui vầy thứ tha.
Nguyên nhân số
phận chẳng qua,
Hối tiếc chi,
với người ta thường tình.
Báu vật quý
báu quang vinh,
Sáng bầu trời
chiếu ở bên tôi gần.
Danh lớn còn
trước lìa trần,
Sau năm, sáu thế
kỷ vẫn còn tiếng vang. 40
Hãy xem người
sống và làm,
Để cuộc sống
khác tiếp nguồn đầu tiên.
Về đám dân
vô sĩ liêm.
Giữa Tagliamento
và dòng Adige.*
Dù bị đánh,
chẳng hối hận gì.
Dân Padoue sẽ đánh
đầm lầy, không lâu,*
Vicence nước sẽ
đổi màu,
Nhiệm vụ khó
thuyết phục nổi nào dân cư.
Nơi Sile và Cagnon
hợp lưu,
Có vị lãnh chúa
ngạo kiêu ngẫng đầu. * 50
Có biết lưới
giăng âm mưu,
Feltro sẽ khóc
bấy nhiêu bội thề,*
Kẻ chăn chiên
nghịch đạo gớm ghê,
Ngục hầm khủng
kiếp chưa hề thấy trông.
Cần phải có
một cái thùng,
Rất lớn để
chứa máu vùng Ferrarais.
Quá mệt từng
bát, từng ly,*
Nộp cho linh mục
rộng tay ác lòng.
Chứng tỏ con
chiên tốt lành,
Quà tặng thích
hợp xứ phong tục này. 60
Trên cao gương
gọi là Ngai,*
Chúng tôi cầu
Chúa xét soi công bằng.
Vì lời dường
vẫn tốt lành.”
Và nàng im lặng,
tôi thầm hiểu trong,
Nàng đang nghĩ
chuyện khác chăng ?
Nàng đi nhận
lại chổ trong vòng tròn.
Một linh hồn
khác đến bên,
Biết hồn cao
quý tôi nhìn ánh soi,
Như hồng ngọc
chiếu ánh trời,
Cõi thiên rực
rỡ, do vui đạt thành. 70
Đây tiếng cười,
dưới tối tăm,
Bóng tối biểu
hiện hồn mang muộn phiền.
“ Chúa thấy
tất cả.” Tôi rằng :
“Linh hồn hằng
phúc được trông Chúa Trời,
Chẳng ước mong
lẫn tránh Ngài,
Tại sao tiếng
nói người, trời hân hoan.
Tiếng hát ngọn
lửa kính tôn,
Áo choàng sáu
cánh lửa hồng làm ra.*
Sao không thỏa
ước mơ ta ?”
-“ Tôi không chờ
đợi hồn đà hỏi chi, 80
Tôi thấy hồn,
hồn thấy tôi.”
Bắt đầu hồn
nói những lời diễn văn.
“Thung lũng lớn,
nước trào tuôn,
Ra ngoài biển
cả bao quanh đất liền.
Cách xa tít hai
bờ bên,
Ngược mặt trời,
kinh tuyến thành tạo nơi.
Nơi trước kia
đường chân trời,
Ven bờ thung lũng
sinh tôi xứ này.
Ebro, Macra sông
ngắn đây,*
Cách người Gène
với những người Toscan.* 90
Mặt trời lặn,
mọc như gần.
Thấy Bougie
đất quê tôi sinh trưởng thành.*
Bến cảng xưa
máu nóng tràn,*
Folco người gọi
danh tên tôi là.*
Tên được biết
dưới trời xa,
Bầu trời nhuần
thắm dấu ta in hằn.
Con gái Belo chẳng
hơn,
Đã gây đau khổ
Sicheo cùng Creusa.
Bằng tôi, tuổi
trẻ tình ta,
Nàng Rodopea đó
từng qua dối lừa.* 100
Demofoonte và Alcide,
Khi chàng giữ
chặt Idole nơi tim mình.
Nơi đây cười,
chẳng hối hận lòng,
Không phải tội
lỗi, vì không nhớ gì.
Đức hạnh Thần
sắp đặt lo chăm,
Chỉ chiêm ngưỡng
nghệ thuật và làm đẹp hơn.
Công trình lớn
: điều thiện quan tâm,
Mà thượng giới
đã chuyển lòng thế gian.
Nhưng để trang
bị người mong,
Mọi ước muốn
nảy sinh tinh cầu này. 110
Cần phải đi
xa nữa đây,
Người có muốn
biết, ánh sáng này là ai ?
Lấp lánh mạnh
mẽ bên tôi,
Như tia mặt trời
xuyên thấu nước trong.
Biết rằng cuộc
sống yên bình,
Rahab tham dự vào
vòng lệnh ta.*
Mang đậm dấu
ấn cao xa,
Trời này nối
tiếp nhận qua các hồn.
Từ thế giới
người, nàng được đưa lên,
Trước mọi linh
hồn với Chúa vinh quang. 120
Đưa lên bầu
trời được nàng,
Như cành cọ của
huy hoàng cao thanh.
Tay thập tự
ban hồng ân,
Vì nàng đã
giúp quang vinh lần đầu,
Josué, Đất
Thánh nhiệm mầu.*
Giáo Hoàng ít
cảm ơn sâu của nàng.
Thành phố người
là cái mầm,
Kẻ quay lưng với
người sinh tạo thành.
Mà lòng đố
kỵ lệ tràn,
Loài hoa nguyền
rũa sinh thành gieo nên.* 130
Lầm đường
cừu cái, cừu con.
Kẻ chăn chiên
đã trở thành sói hung.
Sách Thánh Kinh
lẫn thánh nhân,
Bị gạt ra cả,
chỉ còn lệnh ban.
Đua nghiên cứu,
chú thích bên,
Những ý nghĩ
của Giáo Hoàng, Hồng Y.
Nazareth chẳng
hướng quy.*
Nơi Gabriel báo
tin vì cánh bay.*
Vatican thánh tích
đây,
Của La Mã, biến
nơi này nghĩa trang. 140
Đám kỵ mã theo
thánh Pierre,
Không lâu giải
thoát khỏi tên phản loàn. 142
CHÚ THÍCH:
1. Clémenza (Clémence):
Hoàng hậu của Carlo Martello, mất 27 tuổi, năm 1295.
Con trai là Carlo Roberto, vua xứ Napoli, bị người cậu cướp
ngôi vua. Dante có thể đã thấy nàng khi đến Firenze năm
1281.
25. Vùng này của
Ý suy đồi. Vùng giữa Venrzia và sông Brenta.
29. Ngọn đuốc
lửa: ám chỉ bạo chúa Ezzelino III, chủ nhân lâu đài
Ezzelini, trên đồi Romano ở giữa Venizia và Trevise.
32. Cunizza de Romano,
chị của Ezzelino, có ba chồng và “một tá” tình nhân
trong đó có nhà thơ du tử Sordello.(TT VI,58,75)
44.Padova (Padoue)
Điều tiết lộ thứ nhất của Cunizza có thể là Dante
ám chỉ đến sự thất bại đẩm máu của người phái
Guelfi ở Padova năm 1314 trước phái Vicenza, khiến cho nước
sông và đầm lầy ở đây đổi màu vì máu.
50 Điều tiên
tri thứ hai của Cunizza là Rizzardo da Camino, con trai của Gherardo
tốt bụng (tt, XVII124) kế tục cha làm Thị Trưởng thành
phố Treviso năm 1306 sau bị các địch thủ giết chết.
54. Feltro: Điều
tiên tri thứ ba của Cunizza.
Linh mục địa
phận Feltro, thuộc Treviso là Alexandro Novello tháng 7-1314
đã bội lời thề cho phép một số người Ferrara lưu
vong được sống ẩn náo trong giáo phận mình, sau đó
lại tự tay giao nộp những người này để chứng tỏ
mỉnh là”thành viên tổt” của pháu Gielfe.
Ngục tối: malta
loại ngục ngầm dưới đất, tối và bẩn thỉu.
57. Nguyên tác
dùng Oncia(Once) là đột đơn vị đo trọng lượng ngày
xưa. Một once La Mã bằng 1/12 livre, ở đây tôi xin dịch
thành từng bát từng ly cho phù hợp vần.
61. Vùng thiên
đường thứ nhất chia ra làm ba vùng nhỏ: Serafine (Séraphins):
Thượng đẳng thần, Cherubini (Chérubins) : thiên thần và
Troni (Trônes) : nơi hằng phúc, ở đây có đặt nhiều
tấm gương lớn có khả nămh giám sát các hành vi và
phát ngôn của các thiên thần và những người hằng
phúc. Nàng Cunizza vừa nói ra một số nhận đ̣inh phê
phán nghiêm khắc một số nhân vật, thậm chí có thể
nói là nghiệt ngã, tàn nhẫn, nhưng nàng lại khẳng
định nói thế là đích đáng, nghĩa là vẫn đúng
với công lý tối cao của Chúa Trời.
78. Áo choàng
sáu cánh: Hình ảnh truyền thống viết Icône trong Chính
Thống Giáo, vẽ sao chép lại các hình ảnh Chúa trong
Thánh Kinh (không gọi là vẽ mà là viết) các thiên thần
có 6 cánh trên áo choàng.
90. Sông Macra
phân chia vùng Ligura và vùng Toscana ở cuối thung lũng.
93. Bến cảng
ngập máu tràn: nhắc lại việc ngày xưa Brutus quân của
César tàn sát ở cảng Marseille.
96. Focolo hay Folchetto
da Marsiglia , Folquet nhà thơ Provencial nổi tiếng sinh ra ở
Marseille nhưng gốc ở Genova, năm 1205 trở thành Giám Mục
Toulouse.
99. Con gái của
Belo (Bélus) ; tức Hoàng hậu Didon, con gái của Creusa
và vợ goá Sicheo.
100. Rodopea : tức
nàng Fillide, con gái Sion, vua xứ Thrace, sống ở gần sông
Rodopos, do đó có danh gọi là Rodopea, lầm tưởng người
yêu là Demophonte, con Thésée lừa dối nên tự tử, biến
thành cây hạnh nhân.
Alcide: tức Ercole,
Hercule, Hùng Anh Kiệt gây ghen tuông cho Déjanire bởi tình
yêu với Iole, con vua Thessalie.
116. Raab hay Rahab:
tình nhân của vua Jerico, đã che dấu trong nhà mình hai
thám tử do Josué gửi tới. Vua Jerico cho lính lùng bắt
hai người này, nhưng Raab đã giúp cho họ vượt sông trở
về căn cứ. Raab đã phụng sự cho lợi ích dân tộc
Do Thái và được các nhà văn Thiên Chúa Giáo ca ngợi.
Raab được đưa lên trời trước, do sự quan tâm của Chúa
Ki Tô.
130. Nói về thành
phố Firenze, loại hoa đáng nguyền rủa, ám chỉ đồng
tiền Firenze.
137-138. Nazarette.
Thành phố nơi thánh Gabriel tung cánh đi báo tin Đức Mẹ
đồng trinh sẽ thành mẹ Đấng Cứu Thế. |