TĨNH
THỔ
THI
CA KHÚC XXVIII
|
Thiên
đường trên mặt đất. Thiên thần rừng xanh. Giòng sông
Léthé.
Một nương tử
xuất hiện giảng giải về nước và gió. Thời
hoàng kim trong lời ca các thi sĩ.
|
Khát
khao tìm kiếm quanh đây,
Khu rừng thiêng
rậm rạp dày xanh tươi.
Làm mát mắt
buổi ban mai,
Chẳng chờ đợi
nữa, tôi rời bờ sông.
Thong thả dạo
gót quanh đồng,
Khắp nơi mặt
đất mùi hương ngọt ngào.
Một làn gió
nhẹ qua mau,
Lướt qua êm dịu
thổi vào mặt tôi,
Không đập mạnh,
nhẹ lướt trôi,
Lá cây xao động
bên trời rung rinh. 10
Tất cả đều
dạt một bên,
Núi thiêng tỏa
bóng đầu tiên trên đồng.
Ngàn thông vươn
thẳng lên không,
Muôn chim ríu rít
trên cành líu lo.
Trổ tài nghệ
thuật hát ca,
Dưới vòm lá
biếc đón đưa rộn ràng.
Niềm vui ngày
mới rộn ràng,
Vi vu vần điệu
cung đàn hòa ca.
Cành này cành
khác lượn qua,
Bờ Chiassi cội
thông già rừng xanh.* 20
Khi Thần Gió
thổi ấm lên,*
Tôi đi thong thả
lạc vùng xa xăm.
Khá xa rừng già
bạt ngàn,
Tôi không còn
biết rằng mình nơi đâu.
Một dòng suối
cắt ngang đường,
Ở bên mé trái
nước vờn lăn tăn,
Bên bờ cỏ mọc
xanh xanh,
Nước đây tinh
khiết trong ngần như gương.
Như pha một chất
gì chăng ?
Nhìn vào tận
đáy như không che gì. 30
Dòng nước lặng
lẽ trôi đi,
Dưới cây muôn
thuở chẳng gì xuyên qua.
Vầng nhật nguyệt
chẳng đi qua,
Tôi dừng chân
mắt nhìn qua bến vào,
Ngắm bên dòng
suối dạt dào,
Cây muôn sắc
thắm khoe màu nở hoa.
Bỗng nhiên xuất
hiện từ xa,
Một niềm kinh
ngạc, xãy ra bên đồng,
Lôi cuốn hồn
tôi mơ mòng.
Một xuân nữ
bước trong vườn ca thanh. 40
Chọn hoa hái giữa
hoa ngàn,
Trong vườn lối
lát gạch đường tráng men.
Tôi rằng : -”Hỡi
người đẹp xinh,
Cầu cho ánh sáng
nồng nàn tình yêu.
Tôi tin vui trái
tim nhiều,
Khi nàng dạo gót
yêu kiều đến đây.
Mong nàng đến
cạnh suối này,
Cho tôi tiếng
hát lời hay của nàng.
Nàng làm tôi
nhớ Bạch Lê Phong (Proserpina),*
Nơi và thời
khắc mẹ nàng đành mất con, 50
Và nàng đánh
mất mùa xuân.”
Nghe lời nàng
đã quay vòng gót son,
Như múa nàng
lướt đôi chân,
Vụng về đặt
bước thân thon ngước nhìn.
Nàng quay lại
khóm hoa vàng,
Và khóm hoa đỏ
thẹn thùng nhìn tôi.
Cúi đầu trinh
nữ thẹn lời,
Và nàng đáp
lại lời tôi thỉnh cầu.
Tiến gần giọng
dịu dàng sao,
Đến cùng tôi
nỗi xuyến xao ý tình. 60
Cỏ xanh ướt
đẩm gót chân,
Nước dòng suối
biếc đẹp trong bên bờ.
Nàng ban mắt
nhìn mộng mơ,
Cho tôi diễm phúc,
trông chờ long lanh.
Mắt thần Vệ
Nữ, không tin.(Vénus)
Vì nàng sắc
đẹp khác thường hiện ra.
Nàng tươi cười
bên bờ kia,
Đôi tay hòa với
bông hoa sắc màu.
Đất này không
cần hạt gieo,
Chỉ cách ba bước
suối cầu cách ngăn. 70
Xerxès bắt cầu
Hellespont,*
Thất bại vì
tính kiêu căng con người.
Leandro không sợ
sóng to,*
Cách ngăn đôi
ngã Sesto và Abido.*
Bằng tôi ghét
suối ngăn bờ.
-”Hỡi người
tân khách”, nàng lời mê say:
“Nơi này đã
được chọn vì,
Có thể là tổ
ấm, nôi con người.
Người kinh ngạc
còn hoài nghi,
Nhưng ánh sáng
tỏa từ bài thánh ca. 80
Vén mây mù trong
trí qua,
Hàng đầu người
đến mong ta, thỉnh cầu.
Nếu còn gì
muốn khác nào,
Sẵn sàng ta trả
lời bao nghi ngờ.
Nước và tiếng
động rừng khô,
Đã làm đụng
chạm nỗi ngờ niềm tin.
Điều ngược
lại lời người trần.
Tiếp lời: “Ta
nói rõ thêm cội nguồn,*
Điều đã làm
người ngạc nhiên,
Ta xua sương xuống
làm thương tổn người. 90
Đấng Tối Thượng
thích thú nơi,
Tạo người thánh
thiện mà Ngài sinh ra.
Cõi an lành vĩnh
hằng đây là,
Nhưng do lầm lỗi,
không qua lâu dài.*
Lầm lỗi họ
khóc thay cười,
Cuộc sống êm
dịu thành lời khóc than.
Hổn loạn từ
dưới thấp lên,
Bốc mùi từ
đất nước lên cao vời,
Sức nóng đưa
đến tận nơi,
Không gây phiền
muộn cho người nơi đây. 100
Vì núi cao vươn
trời mây,
Luôn luôn yên tĩnh
từ ngay cổng chào.
Không khí xoay
vòng tròn cao,
Do vòm thứ nhất
đẩy vào cuốn lên,
Trừ khi có điểm
dứt đường,
Độ cao này tất
cả còn tự do.
Khí quay động
chạm rừng sâu,
Gây nên tiếng
động quay mau bề dày.
Cây cối tác
động nơi đây,
Lại ngập trong
gió nơi này, tính năng, 110
Rồi quay lan tới
chung quanh,
Đất theo phẩm
chất mà thành được nên,
Do nó trời hấp
thụ sinh,
Sinh ra cây cỏ
dạng hình khác nhau.
Chẳng có gì
kinh ngạc nào,
Nếu mà hiểu
được đây bao cây rừng,
Không cần hạt
giống gieo trồng,
Người cần hiểu
biết cánh đồng thần linh,
Nơi đứng đây
đủ loại mầm,
Và hoa quả cũng
chẳng cần hái chi. 120
Nước người
thấy, chẳng nguồn gì,
Mà do hơi nước
lạnh thì đông sương.
Khi đầy khi vơi
thành sông,
Nước chảy từ
suối vĩnh hằng, tất nhiên.
Tất cả tùy
Chúa ý riêng,
Hai dòng kinh mở
rộng đường chảy xuôi.
Ở đây nước
một tính thôi,
Tước bỏ mọi
ký ức đời ác tâm.
Để cho trí tuệ
tốt lành.
Léthé sông gọi
và sông bên này, 130
Eunoé, vấn đề
nơi đây,
Phải cần nếm
nước bên này, bên kia.
Nước đây vị
ngọt vượt xa,
Tốt nhất cơn
khát sẽ qua chẳng còn.
Thôi ta chẳng
nói gì hơn,
Ta ban người một
điều còn đặc ân.
Điều nói nếu
chẳng bằng lòng,
Theo người xa
hẵn hơn lần hứa suông.
Các nhà thơ xưa
ca ngợi luôn,
Thời hoàng kim
cuộc sống sung sướng thường. 140
Mơ được đến
nơi Thi Sơn.*
Nơi đây nguồn
cội người còn thơ ngây,
Xuân vĩnh viễn,
trái hoa đầy,
Nước cam lồ
được mọi người ngợi ca.
Tôi quay lại lòng
chan hòa,
Nhìn hai thi sĩ
cả hai mĩm cười,
Khi nghe câu nói
cuối lời,
Và tôi hướng
mắt nhìn người đẹp xinh. 148
CHÚ THÍCH :
20. Chiasi:
(Tiên Si) Dante sử dụng một địa danh gần Ravenna
để chỉ nơi này là thiên đường trên mặt đất. Chiasi
tên cũ là Classis tên một cảng từ thờ đế quốc La
Mã, nay là Classe.
21. Thần Gió.
Éole. Trong truyện Odyssée Homère, Ulysse được Thần Gió
tặng cho cái túi da nhốt các loại gió hung dữ trong
túi da cột dây xích bạc, nhưng anh em đồng hành ngỡ
thần tặng vàng bạc châu báu, Ulysse không chia cho anh em
giữ làm của riêng nên khi về gần đến quê hương
Ithaque, thừa cơ Ulysse ngủ say, các bạn đồng hành mở
túi ra, ngọn gió hung dữ thoát ra đẩy thuyền trở lại
đảo Thần Gió, Thần nổi giận quát mắng đuổi đi.
49. Proserpina: (Perséphone,
Bạch Lê Phong) con gái Déméter và Zeus, (Cerere và Giove)
được mẹ dẫn đi dạo chơi và hái hoa trên
cánh đồng Enna ở Sicilia, Pluton (Hadès) vua Địa Ngục
sững sốt trước sắc đẹp nàng liền bắt cóc đưa
về Âm phủ lập nên làm Hoàng hậu. Dante dùng hình
ảnh cô gái đẹp hái hoa để liên hệ ngợi ca Thiên đường
trên mặt đất. Đến khúc XXXIII Dante mới cho biết tên
thần là Matenda có cuộc đời toàn thiện toàn mỹ.
71. Năm 480 trước
JC, vua Xerxès (Cẹt Xét) vua Ba Tư bắt cầu nổi bằng
thuyền Hellespont (Hy Lạp Cầu) để đưa quân vượt
qua eo biển Dardanelles (Đạt Đa Niên) sang đánh Hy Lạp, nhưng
năm sau ông đã bị đánh bại.
73. Leandro (Lăng
Đô): một chàng trai trẻ Hy Lạp ở Abido ( A Bi Đô), cứ
đêm đêm lại bơi qua biển Serto (Xẹt Tô) để gặp người
yêu là Ero (Âu Cô). Một đêm anh chết đuối.
88. Tĩnh Thổ,
XXI,48 Stazio đã nói với Dante : Trên Tĩnh Thổ “không
có mưa, không có tuyết hay băng giá “, mà đến đây
Dante thấy điều trái ngược: có suối, có gió.. và
nữ thần Matelda giải thích tính chất đặt biệt đó
của Thiên đường trên mặt đất.
94. Nhắc lại
tội lỗi đầu tiên của Adam và Eva.
141 Thi Sơn : Mont
Parnasse, nơi Thần Apollon và 9 nàng Muses truyền
thi hứng ở.
TĨNH
THỔ
THI
CA KHÚC XXIX
|
Thiên
đường trên mặt đất, Dante (Đăng Tử) và nữ thần
Matenda (Ma Tăng Đa) đi dọc sông Léthé (Lê Thê) bỗng nhiên
nghe thấy ánh sáng và điệu nhạc đám rước thần
bí, bảy cây đèn nến, hai mươi bốn ông già, bốn con
vật có cánh. Cổ xe do sư tử cánh chim ưng kéo. Bảy
ông già cuối cùng.
|
Hát như nương
tử si tình,
Nữ thần tiếp
khúc cuối cùng lời ca :
“Sung sướng
thay tội được thứ tha.”*
Như các tiên nữ
lạc qua một mình *
Bóng rừng hoang
dã ước mong,
Người nhìn,
người lẫn tránh nhìn ánh dương.
Một tiên nữ
đi ngược dòng,
Theo bờ tôi cũng
bước chân cùng nàng.
Đi chưa trăm bước
song song,
Hai bên bờ suối
đã cùng rẽ ngang. 10
Tôi thấy mình
theo ánh dương,
Đi theo hướng
đó tôi còn chưa xa.
Nàng quay về
tôi vọng qua:
“Lắng nghe, nhìn
lại xem kìa, anh em.”
Một ánh sáng
chợt xuyên ngang,
Qua khu rừng rậm
đến cùng khắp nơi.
Tôi tưởng ánh
chớp sáng ngời,
Nhưng luồng ánh
nắng qua rồi chạy đi.
Như nó chợt
đến sáng soi,
Luôn luôn chiếu
chói kéo dài thật lâu. 20
“Cái gì thế
?” hỏi trong đầu,
Một giai điệu
nhẹ dịu sầu vang lên.
Trời trong sáng,
tình nồng nàn,
Tôi trách liều
lĩnh của nàng Eva,*
Vì nơi Trời
tạo dựng đời,
Đàn bà đơn
độc vườn nơi thiên đường,
Không chịu che
mặt dưới khăn,
Nếu nàng xưa
đã biết lòng khôn ngoan.
Niềm vui đã
đến sớm hơn,
Và ta đã hưởng
vững bền dài lâu. 30
Tôi đi, điều
hiểu ban đầu,
Niềm vui vĩnh
cửu phải đâu mong chờ.
Được nhiều
hạnh phúc khát khao,
Không khí trước
mặt dưới màu lá xanh.
Bổng màu lửa
sáng biến thành,
Trong âm thanh dịu
ca thanh của nàng.
“Tôi đau khổ
! hỡi Thi Thần !*
Vì đói, vì
lạnh hay nằm thức đêm.
Bây giờ mong được
gia ân,
Hélicon đó, suối
trong mát lòng.* 40
Uranie dàn hợp
ca thanh.*
Những điều
kỳ diệu, tôi thành thi văn.”
Xa hơn bảy cây
nến vàng,
Hiện ra sửng
sốt, tôi lầm lẫn chăng ?
Cây nến còn
cách xa trông,
Nhưng khi tôi đã
đến gần cạnh bên,
Nhìn vật không
lầm giác quan,
Không gì sai lạc
khoảng đường cách xa.
Tính năng nuôi
lý trí ta,
Báo cho tôi biết
ấy là nến soi. 50
Hosannah lời hát
vui.*
Trên đồ lễ
vật ánh ngời đẹp xinh.
Ánh sáng rực
hơn ánh trăng,
Trời trong soi
sáng trăng rằm nửa đêm.
Tôi quay về kính
phục trông,
Thầy Việt Sinh
tốt và mong trả lời.
Mặt Thầy cũng
kinh ngạc thôi,
Tôi nhìn sự
vật trước tôi đến gần.
Đang đi chầm
chậm rõ dần,
Mà cô dâu mới
cũng còn nhanh hơn. 60
Nữ thần liền
trách tôi rằng :
“Sao chỉ chú
ý ánh trăng rực màu,
Mà không nhìn
cái đến sau !”
Bấy giờ tôi
thấy theo nhau những người.
Kẻ chỉ huy áo
trắng ngời,
Chưa bao giờ thấy
trắng tươi thế này.
Bên trái nước
động lung lay,
Tôi nhìn mọi
vật phơi bày trước tiên,
Như hình ảnh
một tấm gương,
Khi đến một
điểm bên đường tôi đi. 70
Nơi dòng sông
rẽ chia hai,
Và tôi dừng
lại nhìn thời rõ hơn.
Trông những ngọn
lửa tiến lên,
Sau không gian rộng
đua chen sắc màu.
Trông như chiếc
phướng bay cao,
Nhận ra những
bóng cờ đào nhỏ lay.
Nhận ra phướng
đủ màu bay,
Như Diana hiện
một cây cầu vòng.*
Các ngọn phướng
bay sau cùng,
Vượt qua tầm
nhìn phán đoán của tôi. 80
Cánh nhau chừng
mười bước thôi,
Dưới bầu trời
đẹp. Kể lời chẳng quên.
Hai mươi bốn
cụ tiến lên,
Cứ hai người
huệ trắng tinh đội vòng.
Họ hát : “Cầu
ban phúc lành,
Các cô con gái
của dòng Adam.
Cầu nàng sắc
đẹp vĩnh hằng.”
Khi các hoa cỏ
bên đồng mát tươi.
Bờ xanh bày trước
mắt tôi,
Không bị dẫm
đạp đoàn người phúc ân, 90
Ánh sáng nối
ánh trời xanh,
Bốn con vật
tiến đến gần người đi.
Đội vòng choàng
lá xanh rì,
Mỗi con vật
sáu cánh dài mắt công.
Như mắt Argo trừng
trừng, *
Mắt trông sống
động trông gần giống sao.
Tả hình vật
ấy thế nào ?
Viết thơ người
đọc làm sao, khó nhiều !
Thôi thúc lòng
tôi bấy nhiêu,
Đọc Ézéchiel
tả rất nhiều vật hay,* 100
Chúng vùng băng
giá đến đây,
Cùng với gió,
lửa và mây trong trời.
Trong sách ông
sẽ thấy thôi,
Giống thật như
chúng khác thời cánh cao.
Giovanni và tôi
nói khác nhau. *
Không gian giữa
chúng đi vào chiếc xe,
Xe chiến thắng
hai bánh kề,
Kéo bởi sư tử
cánh xòe chim ưng.*
Vươn đôi cánh
lên trời xanh,
Chính giữa ba
ngọn phướng tung bay dài. 110
Phất phơ lồng
lộng chẳng rơi,
Bay cao tầm mắt
mãi hoài ngắm trông.
Cánh chim ưng rực
màu vàng,
Các bộ phận
khác đỏ hồng bạc pha.
Cũng chẳng có
nơi thành Roma,
Cung phụng Auguste
chiến xa mặt trời.*
Người Phi Châu
so nghèo nàn thời,
Xe mặt trời
chệch hướng cháy khi qua.
Lời cầu Đất
Mẹ mầu hoa,
Chúa Trời cũng
đã cho ta công bằng. 120
Bánh phải
ba nữ vũ công,*
Một người sắc
đỏ quay cuồng múa men.
Khó phân biệt
với lửa hồng,
Một vũ công
khác thịt xương như bằng.
Ngọc bích trong
suốt sắc xanh.
Người thứ ba
tựa tuyết ngàn mới sa.
Khi cung điệu
người trắng ca,
Khi nàng sắc
đỏ hát hòa nhịp quay.
Khi nhịp chậm,
khi nhanh tay,
Quanh bánh xe trái
múa xoay bốn nàng. 130
Mặc áo tím
theo nhịp đàn,
Có ba con mắt
một nàng vũ công.
Sau hai nhóm tôi
tả xong,
Hai ông già mặc
áo quần khác nhau.
Cùng vẻ trang
trọng thanh cao,
Một người có
vẻ quen nào thiết thân.
Vĩ nhân Hippocrate
y thần,*
Cứu giúp sinh
vật ngài hằng mến yêu.
Người kia ngược
lại lo âu,
Một thanh gươm
báu sắc màu sáng choang.* 140
Làm cho tôi sợ
khi nhìn,
Bốn cụ già
khác vẻ trông khiêm nhường.*
Sau cùng ông già
một mình,
Mắt như buồn
ngủ quái tinh có phần.
Bảy ông mặc
giống áo quần,
Như toán thứ
nhất chẳng vòng huệ tây,
Vòng hoa quấn
phía trên mày,
Hoa hồng kết
với vòng cây đỏ vàng.
Nhìn từ xa tưởng
như trông,
Đầu họ cháy
rực phía trên lông mày. 150
Khi cổ xe trước
mặt tôi,
Sấm rền vang
dội những người trang nghiêm.
Như lệnh cấm
không tiến lên,
Dừng chân phía
trước đầu tiên phướng cờ.
CHÚ THÍCH:
3. Thánh Vịnh
XXXI, 1. “Beauti quorum tecta sunt peccanta !” Câu mở đầu Phúc
Âm. Đoàn âm hồn sắp vượt qua sông Léthé, các ký
ức về các tội phạm sẽ được quên đi vĩnh viễn,
vì vậy có lời hát chúc mừng này.
4. Văn chương Tây
phương phân biệt giữa Thần nữ (déesse) và tiên nữ
(nymphe). Thần nữ từ cõi Olympe thần Zeus cai trị cõi
Thần cõi người, (Zeus trở thành Jupiter tiếng La Tinh
và trở thành Dieu Chúa Trời Tây Phương). Các Thần
Olympe do Zeus lấy nhiều vợ sinh ra, Athéné thần
Trí tuệ chiến tranh và hòa bình do Zeus tự sinh từ
trán và tiên nữ làm chủ một dòng sông, một con suối,
một khu rừng hay một hòn đảo như Calypso con thần Atlas
thần nâng Địa Cầu..
24. Theo quan niệm
Thánh Thomas thì Eva chính là người phải chịu trách nhiệm
chính trong tội lỗi này chứ không phải Adam.
37. Thi Thần, Muses
40. Hélicon suối
các Thi Thần.
41. Uranie . Thi Thần
chuyên lo về cảm hứng Thiên Văn Học.
78. Diana, Diane:
Nữ thần săn bắn con Zeus và nàng Loto.
100. Ézéchiel
: Đoạn mô tả này được nhắc trong sách Apocalype của
Thánh Jean (Giovanni)
105. Sư tử cánh
chim ưng có nhà chú giải ẩn ý ám chỉ chúa Jésus,
nửa người nửa thánh thần.
121. Ba nữ vũ
công: tượng trưng cho ba đức : màu trắng : tượng trưng
cho Đức Tin, màu xanh : Đức Cậy, hy vọng. màu đỏ: Đức
Mến lòng thương người.
132. Bốn nữ
vũ công: tượng trưng cho sự công bằng, sự cẩn trọng,
sức mạnh và sự độ lượng.
138. Chỉ thánh
Luca bạn của Hippocrate (Hy Bô Cát) cả hai đều
là danh y.
141. Tượng trung
cho thánh Paul tác giả các Thông Thư (Epitre) trong Tân Ước.
142. Bốn cụ già
khiêm nhường: tượng trưng cho bốn vị viết trong
Epitres: Pierre, Jean, Jacques và Jude.
Ông già đi một
mình: Thánh Jean, ám chỉ cuộc sống thọ của ông, sách
Tận Thế của ông có giá trị tiên tri kể lại giấc
mơ của ông.
TĨNH
THỔ
THI
CA KHÚC XXX
|
Béatrice
(Bích Chi) xuất hiện trên xe. Virgilio (Việt Sinh) biến
mất. Những lời trách móc của Bích Chi. Lòng trắc
ẩn các thiên thần.
|
Khi chòm Bắc Đẩu
đầu trời,
Nơi sao chẳng
mọc chẳng rơi lặn tàn.
Nơi tội lỗi
là mù sương,
Cho ta ý thức
cõi thần trên cao.
Nhiệm vụ người
dương trần, nào
Người hoa tiêu
dẫn tàu vào bến yên.
Các cụ chính
trực thong dong,
Đi giữa sư tử
cánh chim ưng, dừng.
Nhìn vào nơi
chổ xe ngừng.
Một vị dường
mới giáng trần cõi thiên : 10
“Hỡi người
con yêu đất Liban.”*
Ba lần điệp
khúc người cùng hát lên.
Như khi chân phúc
xướng tên,*
Đội mồ đột
ngột đứng lên reo hò.
Aléluya ! tiếng
phục hồi,*
Cuộc đời vĩnh
cửu dậy rồi xe thiêng.
Trăm cụ “theo
vị thánh thiên,”
Các vị sứ giả
phúc ân vĩnh hằng.
Hát vang : “Người
đến phúc ân.”*
Tung hoa lên khắp
chung quanh rợp trời. 20
“Manibus hoa huệ
khắp nơi,”*
Thỉnh thoảng tôi
thấy khi trời bình minh.
Phía đông tất
cả rực hồng,
Nhưng phần còn
lại vẫn xanh da trời.
Mặt trời hiện,
chưa sáng soi,
Sương mù che phủ
quanh trời dịu êm.
Khiến mắt người
nhìn lâu hơn,
Cũng như vậy
giữa mây ngàn bay hoa.
Bàn tay thiên thần
vung ra,
Vung lên tung khắp
tràn qua bên ngoài. 30
Một vòng nguyệt
quế choàng người,
Một nương tử
áo choàng tươi xanh màu.
Áo quần màu
lửa đỏ ao.
Tâm thần tôi
vẫn từ lâu an bình.
Nhưng sự hiện
diện của nàng,
Làm tôi sửng
sốt khắp người rẩy run.
Mắt chưa kịp
nhận mơ màng,
Thần lực bí
ẩn từ nàng phát ra,
Nhận sức mạnh
mối tình xưa,
Mặt tôi tác
động duyên đưa thuở nào. 40
Duyên nao xuyên
trái tim đào,
Tình từ niên
thiếu xuyến xao tấc lòng.
Tôi quay sang trái
đợi trông,
Như xưa nàng chạy
ôm chầm mẹ thương.
Mỗi khi sợ,
mỗi khi buồn,
Tôi quay sang nói
Việt Sinh: “Máu hồng,
Trong tôi từng
giọt rẩy run,
Tôi nhận tín
hiệu lửa tình ngày xưa.”
Nhưng Việt Sinh
đã rời xa,
Không còn Thầy
Việt Sinh, cha dịu hiền. 50
Chưa lời từ
biệt Việt Sinh,
Lòng như mất
cả ân tình mẹ xưa,*
Không ngăn được
lệ như mưa,
Như sương rửa
sạch đầm đìa má tôi.
”Đăng Tử ơi
! Việt Sinh đi rồi !*
Khóc làm chi nữa,
khóc hoài mà chi !
Dành khóc thử
thách sau này.”
Tựa như đô đốc
đứng ngay mũi tàu,
Nhìn các thủy
thủ chống chèo,
Cổ vũ lái tàu
trên các thuyền đi. 60
Trên sườn trái
cổ xe này,
Ai gọi tên đó,
tôi quay lại nhìn,
Vì cần thiết
ghi lại rằng,
Tôi thấy nương
tử đã nhìn xa trông.
Khăn choàng trong
hội thiên thần,
Ngước lên đôi
mắt bên dòng nhìn tôi.
Tấm khăn voan
trên đầu rơi,
Do vòng nguyệt
quế còn cài bao quanh.
Khiến tôi chưa
nhìn rõ ràng,
Đài các quý
tộc, y trang lượt là. 70
Nàng tiếp tục
lời thiết tha,
Những lời nóng
bỏng thật thà mê say !
-“Chàng nhìn,
tôi Bích Chi đây,
Sao chàng dám
đến suối này, vì sao ?
Biết chăng hằng
phúc người vào.”
Mắt tôi nhìn
xuống ngọt ngào suối trong.
Nhìn nàng, nhìn
bờ cỏ xanh,
Nỗi niềm xấu
hổ nặng chùng trán tôi.
Như với con, mẹ
dạy lời,
Nàng dường như
chẳng nguôi ngoai ân tình. 80
Với mùi vị
đắng cay lòng,
Lặng im lời
các thiên thần hát ca.
“Lạy Chúa, tin
tưởng nơi Cha.”*
Nhưng bài Thánh
Vịnh không qua câu đầu.
Như tuyết giữa
thân cây cao,
Trên sườn núi
Ý đã vào giá đông.
Rắn lại trước
gió Nga lồng,*
Và tan ra chảy
xuống trên thân mình.
Đất ấm bóng
mát lùi dần,
Giống như ngọn
bấc cháy bùng nến lên. 90
Còn tôi chẳng
khóc thở than,
Trước khi tiếng
hát người đang đi cùng.
Hòa thời gian
cõi vĩnh hằng,
Nhưng nắm bắt
được đồng tình thân thương.
Trong niềm trắc
ẩn họ rằng :
-”Nương nương
sao hạ thấp danh phẩm chàng !”
Băng giá bao bọc
quanh tim,
Bổng biến thành
nước u buồn lo âu,
Từ tâm hiện
với mắt sầu,
Còn nàng bất
động bên đầu song xe. 100
Giờ lại lên
tiếng tỉ tê,
Những lời sùng
kính nói về đạo tâm.
-”Người dậy
một ngày vĩnh hằng,
Không đêm, không
mộng cũng không dấu gì.
Mỗi bước thế
kỷ đường đi,
Trả lời ta, đã
định gì từ lâu ?
Cho kẻ đằng
kia khóc sầu,
Mà cho tội lỗi
khổ đau xứng tầm.
Không phải hậu
quả Đại luân,*
Mỗi giống gieo
được nẩy mầm quả cây. 110
Theo tinh tú dẫn
đường đời,
Mà lòng quảng
đại từ Trời hồng ân.
Như hơi nước
tưới xa gần,
Mắt ta không thể
thấy trông hết nào,
Người kia từng
có tài cao,
Trong cuộc đời
mới mọi điều quý thanh,
Tạo nên nhân phẩm
ngợi khen,
Như gieo giống
hỏng, đồng không cây tàn.
Đất thành xấu,
mọc cỏ hoang,
Nếu được bồi
đắp thì càng phì nhiêu. 120
Một thời dung
nhan mến yêu,
Đôi mắt thơ
ấu chàng nhiều ngắm trông.
Giúp chàng con
đường chính trung,
Nhưng ta vừa bước
vào trong cửa rồi,
Chặng thứ hai
ta đổi cuộc đời,*
Chàng coi thường
ta, lạc vào nơi kẻ nào.
Khi hồn rời
xác cõi cao,
Ta nhan sắc, đức
hạnh vào tăng thêm,
Với chàng ta
kém thân thương,
Chàng cứ đi
mãi con đường lầm mê. 130
Theo hình ảnh
thiện dối lừa,
Biết bao lời
hứa chàng chưa giữ lời.
Thần cảm ban
vô ích thôi,
Bao nhiêu phương
cách, mộng đời chiêm bao,
Nhưng chàng chẳng
quan tâm nào,
Chàng rơi xuống
thấp uổng bao nhiêu điều.
Bao nhiêu phương
thức chẳng theo,
Ngoại trừ chàng
thấy đám người vất vơ,
Cửa Địa Ngục
ta từng chờ,
Khẩn cầu, vừa
khóc lời mơ tỏ bày. 140
Với người dẫn
chàng đến đây,
Luật cao của
Chúa có ngày phá tan,
Suối Léthé
đã vượt dòng,
Thức ăn được
nếm mà không trả gì,*
Hối hận chàng
khóc ích chi. 145
CHÚ THÍCH
11. Bieni, sponsa,
de Libano. Thánh ca Cantiques des Cantiques, Nhã Ca. Sponsa nhiều
bản tiếng Pháp dịch là vợ tôi mon épouse, có người
giải ý bóng gió việc sắp xuất hiện của Béatrice,
có người hiểu sponsa, người đàn bà trong Nhã
Ca, cũng có nghĩa là Giáo Hội.
13. Những người
được tuyên phúc trong ngày Phán xét cuối cùng theo Thánh
Kinh.
15. Alléluya, tiếng
Ý alléluiiando, tiếng reo mừng trong các bài Thánh
Vịnh.
19. Câu bằng tiếng
La Tinh “Benedictus qui venis”, đây là lời hoan hô dân Do
Thái khi Jésus đến Jésusalem.
21. “Manibus, date
lilia plenis “. Lời Anchise nói với Enea về số phận
Marcellus, cháu Auguste nơi Địa Ngục trong Énéides (VI,883)
ở đây Dante cho nói nơi đây bởi thiên thần. Lời
hoan hô hiểu bóng gió là Béatrice sắp xuất hiện.
53. Mẹ xưa: có
chú thích cho rằng đó là Eve.
55. Đây là lần
đầu tiên và lần duy nhất Dante nêu tên mình trong Thần
Khúc.
83. Nguyên văn tiếng
La Tinh :”In te Domine speravi” (Thánh Vịnh, XXXIII. 1-9) Chỉ
hát câu đầu vì thực tế các câu sau không phù hợp
với cuộc gặp gỡ đầy hờn dỗi và trách móc của
Béatrice.
87. Gió Nga : nguyên
văn là gió Slaves. Dân tộc ở khắp Đông Âu Slaves có
150 triệu người tại Russie, 45 triệu tại Ukraine..Dân Nga
là dân Slaves từ hướng đông, có lẽ từ chữ này Việt
Nam dịch ra thành nước Nga trước 1917.
109. Đại luân:
vòng luân hồi. Béatrice từ đời sống trần thế
chuyển sang cõi Thiên Đường vĩnh hằng.
144. Nguyên tác
dùng chữ Scotto, tiền đóng góp mỗi người cho một
bữa ăn chung ở nhà hàng hay nhà riêng. Câu này ý nói
Dante đã uống nước sông Léthé thì phải có hiệu
quả tốt đẹp là sự hối lỗi.
*Tiến Sĩ Khoa
Học Giáo Dục. Viện Đại Học Paris Sorbonne. |